DOC

BUGU PFARWA YA THALUTSHEDZO NGA HA MILAYO YA ...

By Luis Nichols,2014-07-09 00:18
6 views 0
BUGU PFARWA YA THALUTSHEDZO NGA HA MILAYO YA ...

    BUGU PFARWA YA THALUTSHEDZO NGA HA MILAYO YA VHUDIFARI HA

    VHASHUMELI VHA MUVHUSO

    THALUTSHEDZO DZI SHUMISEAHO MUSI HU NA NDEME VHUPONI HAVHO HA

    MUSHUMONI

Yo netshedzwa nga vha:

    Public Service Commission

    Private Bag X121

    Pretoria

    0001

2002 Public Service Commission

    Khandiswo ya u thoma, Tsedzuluso ya u thoma

    Mushumo uyu wo tsireledzwa lwa mulayo. A hu na tshipida na tshithihi tsho tendelwho uri tshi gandiswe kha tshivhumbeo tshifhio na tshifhio kana ndila-de ng ndila ya thekiniki

    kana mini hu si na linwalo la thendelo lo thomaho la netshedzwa nga vha Public Service Commission. Khumbelo dza u ri vha newe maanda a u nga gandisa zwipida zwa bugu iyi dzi livhiswa kha Public Service Commission, Commission House, cnr Hamilton na Ziervogel Streets, Arcadia 0083.

Khumbelo malugana na u gandisa dzi tea u livhiswa kha:

    Vhalanguli: Khunguwedzo ya Vhudifari ha Phurofeshinala

    Public Service Commission

    Private Bag X121

    Pretoria 0001

    Lutingo (27-12) 328-7690

    Fekisi (27-12) 325-8382

Yo gandiswa na u vhekanywa nga Vha-Creda Communications

    MILAYO YA NDEME

    YONE YA FUMI YA MATHAKHENI SIANI LA TSHUMELO YA LUSHAKA

    AFRIKA TSHIPEMBE

Ndayotewa ya Afrika Tshipembe (Ndima ya 10) i lavhelela u ri Tshumelo ya Lushaka I

    tea u ...

; Langulwa nga Milayo ya Demokhirasi yo angaredzwaho kha Ndayotewa;

    ; u vha na vhudifari hu thonifheaho sa mushumeli wa lushaka lwa vhudifari ha

    Phurofeshinala;

    ; u kunguwedza nga vhuronwane hu sa solisei siani la tshumiso ya pfarwa dza

    muvhuso nga ndila i vhavhalelaho tshumiso siani la masheleni;

    ; u di livhanya na zwithu zwi disaho mvelaphanda;

    ; u netshedza tshumelo hu si na tshitalula nga ndila yavhudi nahone hu tshi

    thomphiwa muthu munwe na munwe;

    ; u tanganedza zwililo na u tutuwedza lushaka u ri hu shelwe mulenzhe kha milayo

    i kwamaho matshilele a vhathu;

    ; vhudifhinduleli siani la vhudifari;

    ; u sa vha na tshiphiri nahone hu tshi netshedzwa vhutanzi hu swikeleleaho

    nahone ho teaho nahonenga tshifhinga;

    ; u kunguwedza ndangulo ya khwine na u tutuwedza u di-bveledza siani la

    mushumo u itela u ri mushumi a kone u di tongisa nga vhukoni hawe; na

    ; u kona u imelela vhadzulapo vha Afrika Tshipembe nga u angaredza kha zwa

    ndangulo ya vhukoni siani la mushumo zwi tshi ya nga vhukoni, mihumbulo yo

    tandavhuwaho, u luga na vhudinetshedzi siani la u lulamisa tshitalula tsha la

    mulovha.

    ZWI RE NGOMU

    1. MVULATSWINGA .................................................................................................... 4 2. DZINDIVHUHO: ........................................................................................................ 5 3. BUGU YA THALUTSHEDZO NGA HA VHUDIFARI HA VHASHUMELI VHA

    MUVHUSO ............................................................................................................... 6 3.1 MARANGAPHANDA ............................................................................................... 6 3.2 PFUMBUDZO ......................................................................................................... 6 3.3 VHUDIFHINDULELI HA MUHIRI NA MUHIRIWA .................................................... 7

    4 THIKHEDZO SIANI LA ZWIDODOMBEDZWA ZWA MULAYO ............................... 8

    4.1 VHUSHAKA VHUKATI HA BUTHANO LA VHUSIMA-MILAYO NA

    VHARANGAPHANDA VHA MUVHUSO .................................................................. 8

    4.2 VHUSHAKA VHUKATI HA VHASHUMI NA TSHITSHAVHA.................................. 15

    4.3 VHUSHAKA VHUKATI VHASHUMISANI NGA TSHAVHO .................................... 17

    4.4 MVELEDZO SIANI LA MISHUMO ......................................................................... 24 4.5 VHUDIFARI HA MUNE NA DZANGALELO KHA ZWINE ZWI SI VHE ZWA

    MUSHUMO ........................................................................................................... 32 5 MI LAYO YA NDANGULO YA VHUDIFARI HA VHASHUMELI VHA MUVHUSO

     36

     3

    1. MVULATSWINGA

    Vha Public Service Commission vho newa ndaela u ya nga ha Ndayotewa ya 1996, u kunguwedza na u tsireledza maimo a ntha a vhudifari ha vhothe vha re na ndavhuko na u pfumbudzwa siani la ndivho ya mushumo i angaredzaho vhothe vha shumelaho muvhuso. Nga nwaha wa 1997, Milayo ya Vhudifari ha Vhashumeli vha Muvhuso (Code of Conduct for the Public Service) wo phasiswa kana u tanganedzwa lwa tshiofisi wa dovha wa kunguwedzwa nga muvhuso hu tshi shumiswa ndowe-tshume dze khadzo ha shela mulenzhe vhahulwane vha mivhuso ya Vundu na ya Muvhso wa Vhukati. Afha ndi he ha wanala zwi zwa vhuthogwa u ri hu vhumbwe zwidodombedzwa zwa Milayo i langulaho Vhudifari u ri hu konadzee u vha na u pfesesa u ri i amba mini nahone i shuma hani.

    Ho imelwa vha Public Service Commission, ndi pfa ndo hudzwa vhukuma u ri ndi netshedze vhothe vhahulisei vha shumelaho muvhuso wa Afrika Tshipembe bugu Ndaula iyi i bviselaho khagala Vhudifari na Matshilele a vhothe vha shumelaho Muvhuso. Bugu Ndaula ya Vhudifari na Matshilele a vhothe vha shumelaho Muvhuso ndi thikho i khwathisedzaho mavhusele kwao na vhudifari ha vhothe vha shumelaho muvhuso. Izwi zwi dovha zwa kwma fhungo la thonifho dza pfanelo dza vhathu, tshumiso ya mulayo, vhudifhinduleli, u fhelisa zwa tshimbevha siani la muvhuso, vhudifari na dzangalelo na muthu ene mune.

    Vha Public Commission vha ita khumbelo kha munwe na munwe a shumelaho muvhuso, u bva kha avho vha re fhasi-fhasi u ya kha vha maimo a ntha u ri vha sumbedze u godombela ha ndivho yavho ya mbekanyamaitele, sia na milayo yo dodombedzwaho kha Milayo ya Vhudifari na Matshilele. Izwi a si zwine ha pfi vha nga zwi ita arali zwi tshi konadzea lini, u tou vha mulayo wo ombedzelwaho arali ri tshi toda u bvela phanda kha u fusha lushaka siani la ndisedzo dza tshumelo ya vhadzulapo vhashu. Zwi dovha zwa vha zwa vhuthogwa u ri vhashumeli vha lushaka vha di iise, vha si tende na u ri vha si tanganedze misumo kana zwifhiwa ngauri nyito dzo raliho zwi tshi vho do nga ndi u tanganedza zwa tshanda-nguvhoni.

     Ri tahisa dzindivhuho kha vhalanguli vhothe na vhashumeli vha muvhuso vho di imiselaho u kunguwedza vhudifari na matshilele kwao kha vhothe vha shumelaho muvhuso. Ri ri vha so ngo neta kha mishumo yavho mivhuya na u ri vha so ngo revha musi vha tshi tangana na khaedu kha fulo la u kunguwedza vhudifhinduleli ha u ri vhathu vha sumbedze vhukoni siani la tshumelo ya lushaka.

    Fulufhelo la vha Public Service Commission ndi la u ri bugwana iyi i dodombedzaho milayo ya vhudifari i do vha tsumba-ndila yo teaho kha u kunguwedza u fulufhedzea na u thonifhea mishumoni yavho, ya dovha ya dzikusa dikitela kha rothe u ri ri sike mvelele ya u lwa na vhuada hothe fhano Afrika Tshipembe.

     Ndi vhina nga la uri ngavhe vhashumeli vhothe vha muvhuso vha tshi lusa nga ndila dzothe u ri vhudifari havho hu anane na ndeme yo lavhelelwaho siani la ndangulo ya muvhuso na u ri vha di dzula vha tshi fhenda zwidodombedzwa izwi zwa Ndangulo ya Vhudifari ho bviselwaho khagala afha Buguni iyi ya Thalutshedzo.

Prof. SS Sangweni

    Mudzula Tshidulo: Public Service Commission

     4

    2. DZINDIVHUHO

    Fulo la u bveledza Bugu iyi ya Thalutshedzo nga ha Vhudifari na Matshilele a Vhashumeli vha Muvhuso, lo vha li sa do konadzea arali hu so ngo vha na vhudi-netshedzi na thikhedzo ya vhathu vha re na tshivhalo hu tshi katelwa na madzangano a teaho u bulwa nga madzina na u tanganedza mishumo yavho.

     Mihasho ya Muvhuso wa Vhukati na ya Mavundu vho tikedza mveledziso dza iyi Bugu ya Thalutshedzo vha dovha vha nea ngeletshedzo dza ndeme kha u ri hu khwiniswa hani ri tshi bvela phanda;

    Vha Ofisi ya vha Tsireledzo ya Tshitshavha vhone vho shela mulenzhe nga vhutevheleli na u vhudzisa mbudziso dza ndeme dzi tokonyaho muhumbulo; Madzangano na Zwiimiswa zwa Vhashumi a vho ngo neta u dzhenela mitangano na Nndowe-tshume dze dza vha dzi re na tshivhalo vha dovha hafhu vha nea ngeletshedzo dza ndeme.

    Mirado ya Vhashumi vha Ofisi ya Public Service Commission vho tikedza siani la tsenguluso na u talatadza zwidodombedzwa zwo livhisaho kha khunyeledzo ya mushumo uyu.

    Ri fhedza nga u tahisa ndivhuho dzo livhanywaho na vha Muhasho wa vha British International Development nga ndambedzo dzavho siani la masheleni e a disa khonadzeo dza u gandiswa ha Bugu iyi ya Thalutshedo, Milayo ya Vhudifari na Matshilele a Vhashumeli vha Muvhuso.

     5

    3. BUGU YA THALUTSHEDZO NGA HA VHUDIFARI HA VHASHUMELI VHA

    MUVHUSO

    3.1 MARANGAPHANDA

    3.1.1 Ndivho ya Bugu iyi ya Thalutshedzo ndi u tandavhudza zwi re ngomu ha

    Milayo ya Vhudifari na Matshilele nga vhudalo. Mbekanyo ya Milayo ya

    Tshiofisi yo tea u vha yo pfufhifhadzwaho, yo livhanaho thwii na zwi

    tandavhudzwaho na u ri hu shumiswe maipfi o teaho a tshiofisi. Bugu iyi yo

    livhanywa na u ri vhashumeli vhothe vha muvhuso vha pfesese Milayo iyi. 3.1.2 Bugu iyi a yo ngo disa milayo miswa nahone yo tou longondo kha u

    khwathisa tshivhumbeo na u dodombedzwa ha maitele a re ngomu ha

    Milayo, u ri vhathu vha kone u vhambedza hu si na vhuleme. Musi vha tshi

    shumisa bugu iyi, Mihasho i tea u dadisa nga tsumbo dza hune vha vha

    hone nahone dzi si mutsinda na vhupo hune vha shuma khaho.

    3.1.3 Zwi tea u khwathisedzwa u ri mveledzo dza bugu iyi wo vha mushumo wa

    ndeme na u ri zwi nga kha di itea ya lingululwa hafhu musi tshifhinga tshi

    tshi khou di vhindulukana tshi tshi ya, u fana na Mulayo wone une.

    3.2 PFUMBUDZO

    3.2.1 U ri hu kone u bveledzwa maimo a ntha siani la vhudifari ho teaho

    mishumoni yashu, vhashumeli vha muvhuso vha tea u tutuwedzwa u ri vha

    elekanye nga ndila i thonifheaho. Ndi zwine bugu iyi ya tea u tou vha sa

    thikhedzo kha mveledziso dza ngudo pfufhi dzo teaho vhashumi vhothe.

    Bugu iyi i na tsumbo dzi re na tshivhalo dzi tandavhudzaho vhuleme hune

    vhashumi vha nga tangana naho musi vhe mishumoni yavho, dzine dza nga

    shumiswa sa mutheo siani la pfumbudzo na u bvisela khagala dzinwe

    tsumbo dza thaidzo dzine vha nga tangana nadzo.

    3.2.2 Sa thama i shumisanaho na Mulayo, bugu iyi i nga kona u sika fulufhelo lo

    tilaho kha khuliso na u sa vha na tshitalula ha tshumelo ya tshitshavha nga

    u bvisela khagala zwituku-tuku zwi lavhelelwaho malugana na vhudifari ho

    teaho na tsumbo dzo lingululwaho kha vhudifari hu thonifheaho ha

    vhashumi.

     6

    3.3 VHUDIFHINDULELI HA MUHIRI NA MUHIRIWA

    3.3.1 I tou vha ngoho yo dalaho u ri vhathu vha guda nga u sedza na nga

    tshenzhemo. Ndi zwine vhudifhinduleli hu hulwane ha vhewa shadani la

    muhiri, afha ri amba ro livhanya kha vhahulwane vha Muvhuso (dzi-Minisita

    na dzi-MEC) siani la zwa politiki, vhalanguli vha vhashumeli vha Muvhuso

    kha masia othe, u ri vha sike vhupo ho teaho u ri hu konadzee u vha na

    vhudifari ha ndeme na matshilele a tsumbo ane a nga emulwa nga vhothe

    vhahiriwa.

    3.3.2 Tshitenwa tsha (Section) 195(1)(a) tsha Ndayotewa tshi lavhelela "vhudifari

    ha mathakheni hu teaho u pfumbiswa na u vhulungwa" kha vhothe vha

    shumelaho muvhuso. U ya nga ha pfano ya mutanganelano (Public Service

    Co-Ordinating Bargaining Council Resolution 2 of 1999) vhashumeli vhothe

    vha Muvhuso vha na vhudifhinduleli ha u di badekanya na Mulayo wa

    Ndangulo ya Vhudifari na Matshilele. Uyu ndi wone mutheo une khawo ha

    bviselwa khagala vhukoni, ha itwa ndulamiso na u dzhia vhukando ha

    ndatiso ho di sendekaho nga mulayo. Ndi zwine mutholi munwe na munwe

    a tea u khwathisedza u ri vhashumi vha vhe na ndivho ya zwidodombedzwa

    zwo lavhelelwaho khavho siani la Milayo ya Vhudifari na Matshilele o teaho. 3.3.3 Ndi zwa vhuthogwa u ombedzela u ri tshipikwa tsha Milayo iyi ndi tsha u

    fhata, sa izwi tshi tshi kunguwedza vhutshilo ha tsumbo. U sa tevhedza

    ndaela idzi, mushumi a nga hweswa mulandu wa u shaya vhudifari zwi tshi

    ya nga Mulayo wo mbedzelwaho afha ntha, lune a nga hatulwa hu tshi

    tevhedzwa tshipida tsha Section 18 u swika ha 27 kha ndulamiso ya

    Mulayo u re ngomu ha Public Service Laws Amendment Bill of 1997, arali a

    nga wanwa o pfuka tshidodombedzwa tshinwe na tshinwe tsha Mulayo u

    langulaho Vhudifari.

     7

    4 THIKHEDZO SIANI LA ZWIDODOMBEDZWA ZWA MULAYO

    4.1 VHUSHAKA VHUKATI HA BUTHANO LA VHUSIMA-MILAYO NA

    VHARANGAPHANDA VHA MUVHUSO

    4.1.1 Mushumeli u tea u fulufhedzeaho kha muvhuso wa Riphabuliki a dovha a vha a thomphaho Ndayotewa ngeno a tshi di tika ngayo siani la mveledziso ya mishumo yawe ya duvha na duvha.

    Ri tshi amba nga ha "Riphabuliki" ri khou angaredza thalutshedzo i talusaho nga ha "shango" - hune afha ra amba nga ha shango la Afrika Tshipembe. Ndi zwa ndeme u ri mushumeli munwe na munwe wa muvhuso a vhe a fulufhedzeaho na u tevhedza milayo ya shango la hawe.

    Ndayotewa i angaredza zwothe zwi tshimbilelanaho na pfanelo na dzangalelo la

     vhadzulapo vhothe. U vhewa ha milayo iyi zwi kunguwedza u fulufhedzea ha

     vhashumi kha muvhuso wo di-tikaho nga milayo ya Demokirasi. Tshavhuvhili,

     tshileme tsha Ndayotewa tshi tea u tanganedzwa na u thonifhiwa nga vhothe. Tsha vhuraru, mushumeli munwe na munwe wa muvhuso u tea u vha na thalukanyo ya dziaho nga zwo kutelwaho na u ri ndivho ya Ndayotewa sa ndila ya u tshimbidza na u laula tshiimo tshi re hone shangoni ndi zwifhio.

    Tsumbo ya 1: Vhashumeli vha muvhuso naho vhe kha maimo o fhambanaho vha a di dzhenisa nga ndila dzo lavhelelwaho u ri vha bvisele mihumbulo yavho khagala nga zwine zwa tikedza tsiko ya milayo i langulaho shango. Mihumbulo yothe i eletshedzwaho i tea u lingululwa u ri hu vhe na vhutanzi u ri a i nga kudani na uya/kana zwidodombedzwa zwa Ndayotewa. Mbekanyo dza Ndayotewa u fana na u di dzhenisa na u thivhela zwothe zwa tshimbevha kha ndisedzo dza tshumelo dza vhathu zwi tea u salwa murahu hu tshi itelwa thikhedzo ya milayo i sikwaho.

    Tsumbo ya 2: Tshitenwa tsha Section 33(2) tsha Ndayotewa tshi talutshedza u ri munwe na munwe we pfanelo dzawe dza tsumbudzwa dale-daleni nga tshumelo yo peamaho, u tea u newa thalutshedzo dzo teaho nahone dzo tou talatadzwaho. Izwi zwi amba u ri u di tika nga Ndayotewa, mushumeli munwe na munwe wa muvhuso u tea u bveledza mihumbulo yo dziaho musi hu tshi dzhiwa sia li kwamaho zwa ndngulo na u ri nyito dzi vhe dzi pfadzaho, u itela u ri mihumbulo iyo i kone u nga netshedzwa munwe na munwe a kwameaho. Nga u tou angaredza, izwi zwi amba u ri vhukando hothe hu dzhiwaho nga vha ndangulo hu tea u vha hu sa soliseiho.

    4.1.2 Mushumi u tea u vhea dzangalelo la tshitshavha ntha ha

    zwothe musi a tshi bveledza mishumo yawe.

    Izwi zwi amba u ri ho teaho u dzhiwa tsheo kana u bveledza mihumbulo, hu tea u dzhielwe nzhele u ri dzangalelo la lushaka li vhe lone tshi susumedzaho tsheo iyo. Dzangalelo la mushumeli wa muvhuso kana zwinwe-vho zwine a zwi takalela zwi teau vha fhasi ha thodea dza tshitshavha.

Tsumbo ya 1: A shumaho u lugisa kana u vhuedzedza tshiimo ngonani

    vhuongeloni o vhofhiwa nga khontiraka yawe i mu kombetshedzaho u ri u do shuma u bva nga awara ya malo u swika nga hafu u bva kha awara ya vhuna. A hu na nzudzanyo dza u ri u do shuma u fhirisa tshifhinga tsho tewaho. Dumbu-

     8

    tshirulu lo rwa la wisa ndisedzo dza mudagasi sibadela na pherani dza vhupo ha zwa miaro ngeno mutshini wa mavhone u tshi vha wone u disedzaho mudagasi. Mutshini na wone wa mbo thoma u kola. Nga nthani ha thaidzo, ha mbo newa ndaela u ri a ite mushumo wa shishi wa u lugisa mutshini ngeno tshifhinga stho no rwa awara yavhuna. Makhanikhe u tea u dzhena fhasi na mushumo wawe wa u lugisa naho izwi zwi tshi nga amba u ri u do lenga u tshaisa a vho do fhirisa tshifhinga tsho teaho tshine a fanela u tshaisa ngatsho u ya nga ha thendelano i langulaho khontiraka ya awara dzine a tea u shuma dzone.

    Tsumbo ya 2: Vhunzhi ha vhashumi vha shumelaho Ofisini dza dzingu vho sumbedza lutamo lwa u do dzhia maduvha avho a u awela nga nwedzi wa Nyendavhusiku. Arali vhothe vha tendelwa u dzhia maduvha a livi, izwi zwi vho do mba u ri Ofisi a tsha do kona u disedza vhadzulapo tshumelo. Hu tea u vha na u endelana vhukati ha vhalanguli na vhashumi vha kwameaho, zwine zwa vho do amba u ri vhanwe vhashumi vha tea tea u sala Ofisini u ri ndisedzo dza tshumelo ya tshitshavha dzi si katudzwe.

    4.1.3 Mushumi wa muvhuso munwe na munwe u tea u vha a thomphaho na u hulisa milayo ya Lihoro livhusi malugana na mveledziso dza mishumo yawe hu tshi tevhedzwa thodea dza milayo i langulaho mashumele awe.

    Mulayo-tibe wo angaredzwaho ngomu ha Ndayotewa, hu tshi katelwa na zwinwe-vho zwi tshimbilelanaho na milayo ya ndayotewa, u tsireledza pfanelo dza politiki dza mudzulapo munwe na munwe, zwine zwa amba u ri ene mune u tou di khethela u ri u toda u di badekanya na nnyi na u ri u tea u vha murado wa lihoro lifhio le ene mune a tou di nangela. Ndi zwine dzikhetho dza vha dzone dzi bviselaho khagala u ri lihoro li takalewaho nga vhunzhi ha mutape ndi lifhio u ri li kone u dzhia muvhuso. Izwi zwi tou bvisela khagala zwavhudi-vhudi u ri dzangalelo la munwe wa vhashumi a si line la di vhonadza nga u sengulusa mvelele dza khetho fhedzi. Izwi zwi dovha hafhu zwa amba u ri mbekanya mushumo dzi re dza mathakheni kana zwitenwa zwa nyito na milayo yo tanganedzwaho nga Lihoro Livhusi zwi nga kha di wanala zwi kha khudano na zwo lavhelelwaho nga vhanwe vhashumeli vha muvhuso. Ndi zwine zwa tou vhofha u ri mushumeli munwe na munwe wa muvhuso, naho hu nga itea mini, u tea u tevhedza milayo yo tshewaho nga Lihoro Livhusi nahone o tou di-netshedzela tshothe, nga nungo dzawe dzothe na nga muya wawe wothe ngeno a tshi di sendeka nga milayo ya shango.

Tsumbo ya 1: Mushumeli wa muvhuso u tenda nga mbilu yawe yothe u ri

    ndisedzo dza maga a u khwinifhadza zwa mutakalo ndi tshone tshililelwa tshihulwane shangoni la hawe .... a dovha a khwathisedza nga u tikedza lihoro line a avhelana nalo mihumbulo. Lihoro livhusi lone li nga bvisa mulevho u ombedzelaho u ri tshitenwa tsha vhuthogwa ndi u fhatela vhadzulapo dzinndu khathihi na u lwa na vhutshinyi. Mushumeli wa muvhuso u a vhofhea u di badekanya na tsheo yo swielwaho nga Muvhuso. Izwi a zwi ambi u ri hu khou tsikeledzwa mihumbulo kana vhutsila hawe siani la tsiko ya mihumbulo.

    Tsumbo ya 2: Arali Lihoro Livhusi li tshi sedza kha sia la u shumisa manwe maitele kana tshikimu ngeno mushumeli wa muvhuso o wedzwa vhudifhinduleli ha u nea tsivhudzo u ri maitele kana ndivho dza muvhuso dzi nga swikelelwa hani, uyu mushumi, naho a nga vha a sa tendelani na tshikimu tsho tiwaho, u do lavhelelwa u do thudzela thungo vhudipfi hawe u ri a di nee tshifhinga tsha u dzudzanya ndivho na vhukoni hawe kha u ri a lingulule zwine zwa nga konadzea na zwine zwa nga geno a tshi do tea u lingulula muhumbulo munwe na munwe u ri une wa nga shuma na une wa nga pfuvhisa mvelele mbuya ndi ufhio .... ngeno o di hangwa sa izwi tshipikwa hu tshi do vha u vhea phanda thodea dza tshitshavha tshine a shumela tshone.

     9

Report this document

For any questions or suggestions please email
cust-service@docsford.com