DOC

Marek Mozgawa

By Jesus Reynolds,2014-06-23 08:02
7 views 0
Marek Mozgawa

Przestępstwo znieważenia zwłok...

    Ryszard A. Stefański

    Przestępstwo znieważenia zwłok, prochów

    ludzkich lub grobu (art. 262 k.k.) I. Wprowadzenie

    Znieważanie zwłok, prochów ludzkich lub grobu jest tradycyjnym przestępstwem, które przewidywały poprzednio obowiązujące kodeksy karne, a jedynie był różny zakres kryminalizacji. Kodeks karny z 1932 r. penalizował w art. 168 znieważenie zwłok ludzkich lub miejsca spoczynku zmarłego oraz złośliwe przeszkadzanie pogrzebowi lub obrzędowi żałobnemu, a w art. 169 zabranie z posiadania osoby uprawnionej zwłok

    ludzkich lub ich części. W motywach do projektu tego kodeksu podkreślono, że „Projekt podzielił w art. 168 i art. 169 przestępstwa na dwie kategorie: a) pierwsza (art. 168) zawiera przestępstwa, które cechuje złośliwość, a które skierowane są przeciw zwłokom zmarłego człowieka, miejscu ich spoczynku lub sposobowi postępowania z niemi (...), b) druga grupa (art.

    169) pozbawiona jest cech złośliwości i znieważania trupa, miejsca lub

    obrzędu, gdyż chodzi tam tylko o bezprawne zabranie zwłok z posiadania 1osoby uprawnionej”.

    Znieważenie lub uszkodzenie zwłok bądź miejsca spoczynku żołnierza Wojska Polskiego lub sprzymierzonego albo osoby, która padła ofiarą 2zbrodniczych działań faszystowskich było penalizowane w art. 26 m. k.k..

    Przepisem ten był – ze względu na przedmiot czynności wykonawczej –

    przepisem szczególnym do art. 168 k.k. z 1932 r. Słusznie Sąd Najwyższy wskazał, że „Naruszenie więc tego miejsca przez jego rozkopanie, rozrzucenie jego części składowych, skoro sprawca świadom jest, że w miejscu tym spoczywają zwłoki osób, które padły ofiarą zbrodni hitlerowskich 3 podpada pod art. 26 m. k.k.”.

    Kodeks karny z 1969 r. w art. 197 przewidywał karalność złośliwego przeszkadzania pogrzebowi, uroczystościom lub obrzędom żałobnym, znieważania zwłok, prochów ludzkich lub miejsca spoczynku zmarłego (? 1),

     1 Motywy Komisji Kodyfikacyjnej, t. V, nr 4, s. 9394. 2 Dekret z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192). 3 Wyrok SN z dnia 19 lutego 1958 r., IV K 664/57, OSN PG 1958, nr 10, s. 1516; wyrok SN z dnia 26 stycznia 1959 r., IV K 1144/58, OSN PG 1959, nr 4, s. 14. Prokuratura i Prawo 10, 2004 19

    R. A. Stefański

    a także ograbienia zwłok lub grobu albo innego miejsca spoczynku zmarłego (? 2).

    Ustawodawca w kodeksie karnym z 1997r. dokonał dekryminalizacji złośliwego przeszkadzania pogrzebowi, uroczystościom lub obrzędom

    żałobnym, a poprzestał tylko na karalności jako przestępstwa znieważania zwłok, prochów ludzkich lub miejsca spoczynku zmarłego (art. 262 ? 1) oraz ograbienia zwłok, grobu lub innego miejsca spoczynku zmarłego 4(art. 262 ? 2).

    II. Przedmiot ochrony

    Art. 262 zamieszczony jest w rozdziale XXXII k.k. zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu”, co świadczy, że ustawodawca uznał, iż zachowania stypizowane w tym przepisie godzą w porządek publiczny jako rodzajowy przedmiot ochrony. Nieusytuowanie tego

    przepisu w rozdziale XXIV k.k. grupującym przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania jak to uczyniono w kodeksie karnym z 1969 r.

    oznacza, że przedmiot ochrony nie jest związany z charakterem religijnym miejsca spoczynku zmarłego. Trafnie podkreśla się w literaturze, że zamieszczenie tego przepisu w tym rozdziale spowodowane było tym, że w niektórych wypadkach zwłoki ludzkie nie są przedmiotem obrzędu religijnego, a rozwiązanie przeciwne byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości 5wobec prawa, niezależnie od wierzeń religijnych.

    Wątpliwości rodzi określenie indywidualnego przedmiotu ochrony. W doktrynie zdania co do tego są podzielone. Wskazuje się, że przedmiotem ochrony jest:

     nienaruszalność przedmiotów znajdujących się przy zmarłych oraz 6nienaruszalność materialna miejsca spoczynku zwłok, 7 instytucja obrzędu żałobnego,

     uczucie wobec zmarłych, wyrażające się szacunkiem wobec zwłok, 8prochów ludzkich i miejsc spoczynku,

     4 Zob. M. Romańczuk, Znieważenie zwłok, prochów ludzkich lub miejsca spoczynku zmarłego – wybrane aspekty prawnokarne i kryminologiczne, (w:) Ochrona człowieka w świetle prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały konferencyjne, pod red. S. Pikulskiego, Olsztyn 2002, s. 420426. 5 Z. Mirgos, Przestępstwa przeciwko uczuciom religijnym w polskim kodeksie karnym z 1932 r., WPP 1982, nr 2, s. 196. 6 J. Śliwowski, Prawo karne, Warszawa 1975, s. 438. 7 D. Gajdus, (w:) Prawo karne. Zagadnienia teorii i praktyki, pod red. A. Marka, Warszawa 1986, s. 352. 8 R. Dębski, (w:) Prawo karane w zarysie. Część szczególna, pod red. J. Waszczyńskiego, Łódź 1981, s. 148–149.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 20

Przestępstwo znieważenia zwłok...

     cześć, szacunek i spokój należny zmarłym i miejscu ich wiecznego 9spoczynku,

     uczucia ludzi związane z kultem zmarłych, zwłaszcza osób bliskich 10zmarłemu, 11 godność człowieka,

     szacunek dla zwłok ludzkich i miejsca ich pochówku oraz ochrona ich 12poważania, a także bliskich.

    W orzecznictwie przyjmowano, że ochroną objęte są zwłoki ludzki i 13miejsce spoczynku przed profanacją.

    Dla określenia tego przedmiotu istotne znaczenie ma ustalenie przyczyny kryminalizacji zachowań opisanych w tym przepisie. W doktrynie wskazywano, że przyczyną tej ochrony nie jest poszanowanie zwłok ani też zdrowie publiczne, które mogłoby być narażone na niebezpieczeństwo w skutek czynności przedsięwziętych ze zwłokami lub na zwłokach przez rozszerzenie chorób, lecz wzgląd na religijne i ludzkie uczucia ogółu, a w szczególności członków rodziny zmarłego, a więc powszechny w 14kulturalnych społeczeństwach kult dla zmarłych. Jest to pogląd słuszny,

    gdyż działania określone w art. 262 k.k. wprawdzie skierowane są

    bezpośrednio na zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego,

    lecz naruszają przyjęte w społeczeństwie normy moralne, darzące je

    szacunkiem. Poszanowanie zwłok pozostaje w związku z kultem zmarłych, a 15nie z szacunkiem dla ciała człowieka. Nie ma znaczenia okoliczność, czy

    zmarły zasługiwał na ten kult. Trafnie zauważa się w doktrynie, że chronione są także zwłoki i miejsce spoczynku osób, na których wykonano karę śmierci, 16zbrodniarzy i samobójców. Szacunek ów wynika z człowieczeństwa i jego godności. Słusznie podkreśla się w literaturze, że godność człowieka jest obiektywną transcedentalną cechą jednostki ludzkiej, a człowiek z samego faktu bycia człowiekiem posiada wielką wartość, godność i niezbywalne 17prawa. Czyn z art. 262 k.k. nie godzi bezpośrednio w godność człowieka, a czyni to pośrednio. Szacunek i cześć dla zwłok, prochów ludzkich i miejsca

    spoczynku zmarłego wywodzi się z godności ludzkiej, lecz nie oznacza to,

     9 Z. Ćwiąkalski, (w:) G. Bogdan, K. Buchała, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. II, Kraków 1998, s. 946. 10 R. Góral, Kodeks karny. Praktyczny komentarz, Warszawa 2002, s. 423. 11 A. Rybak, Prawnokarna ochrona godności zwłok człowieka, Palestra 2004, nr 1–2, s. 100. 12 E. Pływaczewski, (w:) Kodeks karny. Komentarz, pod red. A. Wąska, t. II, Warszawa 2004, s. 380. 13 Wyrok SN z dnia 20 maja 1948 r., ZO 1949, poz. 36. 14 L. Peiper, Komentarz do kodeksu karnego, Kraków 1936, s. 360. 15 J. Makarewicz, Kodeks karny z komentarzem, Lwów 1932, s. 265. 16 L. Peiper, op. cit., s. 360. 17 Z. J. Zdybicka, Wolność religijna fundamentem ludzkiej wolności, (w:) Człowiek w kulturze. Prawa człowieka, Lublin 1998, s. 129.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 21

    R. A. Stefański

    że – jak wskazano w literaturze przedmiotem ochrony jest właśnie 18godność ludzka. Jest nią, wynikający z kultury i tradycji, kult dla zmarłych. Przedmiotem tej ochrony nie mogą być tylko uczucia dla zmarłych, gdyż zgodzić trzeba się z twierdzeniem, że takiej samej ochronie podlegają zwłoki i miejsca spoczynku osób, nie mających bliskich i o których nikt nie pamięta 19po śmierci, jak i tych, których pamięcią otaczają najbliżsi i znajomi.

    III. Strona przedmiotowa

    Przedmiotem oddziaływania sprawcy przestępstwa z art. 262 ? 1 k.k. są zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego.

    Zwłokami – zgodnie z ? 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 20grudnia 2001 r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi

    są ciała osób zmarłych i dzieci martwo urodzonych. W kontekście tego przepisu nieaktualny jest pogląd, że nie są zwłokami ludzkimi zwłoki dziecka donoszonego, które przyszło na świat nieżywe, gdyż człowiekiem jest tylko ten, kto już wiódł samoistny żywot poza łonem matki, a byt ten rozpoczyna 21się z chwilą zupełnego odłączenia żywego dziecka od łona matki. Na

    poparcie tego poglądu podnoszono, że noworodek, który nie żył, nie był 22nigdy człowiekiem, ciało jego ma tylko pozory ciała dziecka, które zmarło.

    Nie bez racji przytacza się też na poparcie tego poglądu to, że w razie zabójstwa matki, noszącej w swym łonie dziecko zdolne do życia (vivax), 23sprawca nie odpowiada za jego zabójstwo. Nie można uznać za zwłoki

    płodu niedonoszonego.

    Ochrona rozpoczyna się od chwili śmierci człowieka; nie dotyczy osoby 24znajdującej się w stanie agonalnym. Śmierć polega na całkowitym i

    nieodwracalnym ustaniu czynności mózgu; chodzi o sytuację, gdy nastąpiła całkowita biologiczna destrukcja mózgu, której wyrazem jest całkowite 25zatrzymanie wszystkich czynności psychicznych.

    Chodzi o każde zwłoki, niezależnie od pozycji społecznej osoby zmarłej, jak też miejsca ich znajdowania się. Ze względu na to, że k.k. z 1932 r.

    w art. 169 chronił zwłoki ludzkie i ich części, a w odpowiadającym art. 262 k.k. art. 168 k.k. z 1932 r. mowa jest o zwłokach, wyprowadzono stąd wniosek, że przedmiotem jego ochrony są tylko całe zwłoki w tym stanie,

     18 A. Rybak, op. cit., s. 100. 19 Ibidem. 20 Dz. U. Nr 153, poz. 1783. 21 L. Peiper, op. cit., s. 361. 22 J. Makarewicz, op. cit., s. 265. 23 L. Peiper, ibidem. 24 Ibidem. 25 R. Kokot, Zabójstwo kwalifikowane, Wrocław 2001, s. 26.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 22

Przestępstwo znieważenia zwłok...

    jak się zachowały po zmarłym pod wpływem czasu lub na skutek

    sztucznych zabiegów. Pogląd ten jest chyba aktualny także w istniejącym stanie prawnym. Trudno za zwłoki uznać pojedyncze części zwłok, chyba że tylko je odnaleziono i one są pochowane; zachowane szczątki należy 2627uznać za zwłoki. Nie są zwłokami ciało zwęglone lub jego popioły. Nie

    wchodzą w zakres tego pojęcia resztki ciała ludzkiego po doszczętnym 28dokonaniu rozkładu.

    Prochami ludzkimi są pozostałości po skremowaniu zwłok, jak też ich resztki, które pozostały po zniszczeniu zwłok w wyniku działania czasu lub z innych przyczyn, np. spalenia w pożarze. Nie znajduje uzasadnienia 29zawężanie tego pojęcia tylko do popiołów pokremacyjnych.

    Miejscem spoczynku zmarłego jest każde miejsce, w którym są złożone zwłoki ludzkie; znamię to wypełnia także czasowe przechowywanie zwłok w określonym miejscu. Z tego też powodu miejscami takimi są: kostnica, dom przedpogrzebowy, kaplica cmentarna, krypta przykościelna, czy 30mieszkanie, w którym wystawiono trumnę ze zwłokami. Dom

    przedpogrzebowy lub kostnica służą do składania ciał osób zmarłych do czasu ich pochowania, wykonywania oględzin zwłok ludzkich dla celów sądowo-lekarskich, sanitarnych oraz policyjnych lub do wykonywania innych 31czynności związanych z chowaniem zwłok. Jest takim miejscem także

    karawan lub karetka sanitarna, w której znajdują się zwłoki. Chodzi o każde miejsce, w którym znajdują się zwłoki w celu zabezpieczenia ich przed 32aktem lekceważenia, czy brutalności.

    Wprawdzie w przepisie mowa jest o miejscu spoczynku zmarłego, a termin spoczynek wiąże się z pozostawaniem przez dłuższy okres, lecz w tym zakresie pojęcie to należy rozumieć szeroko jako każde miejsce złożenia zwłok; chodzi o miejsce stałego lub czasowego ich przechowania.

    W art. 262 ? 2 k.k. w rozróżnia się „grób” od „miejsca spoczynku

    zmarłego,” co może budzić wątpliwości, czy ? 1 tegoż przepis obejmuje także grób. Pozornie mogłoby się wydawać, że rozróżnienie to dowodzi, iż jest on wyłączony z zakresu tego pojęcia. O tym, że tak nie jest, przekonuje poprzedzenie w tym przepisie słowem „inne” miejsca spoczynku zmarłego. Użycie tego wyrazu podkreśla, że grób jest także miejscem spoczynku zmarłego. Grób jest pomieszczeniem podziemnym lub częściowo i

     26 O. Górniok, (w:) O. Górniok, S. Hoc, S. M. Przyjemski, Kodeks karny. Komentarz, t. III, Gdańsk 1999, s. 309. 27 L. Peiper, op. cit., s. 361; J. Makarewicz, op. cit., s. 265. 28 J. Makarewicz, op. cit., s. 265. 29 J. Śliwowski, op. cit., s. 439. 30 R. Góral, op. cit., s. 423. 31 Art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2000 r., Nr 23, poz. 295 ze zm.). 32 J. Makarewicz, op. cit., s. 266.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 23

    R. A. Stefański

    naziemnym, w którym spoczywają zwłoki, poświęconym spoczynkowi i pamięci zmarłego, niezależnie, czy jest na cmentarzu, czy w innym miejscu, np. grób żołnierza przy ulicy, grobowiec na cmentarzu, w parku, kościele, pałacu, katakumby, ściana, w której umieszczono urnę z prochami, panteon 33bohaterów narodowych. Do groby należy też to wszystko co z nim się łączy, np. pomnik, ogrodzenie, nagrobek, płyta grobowa, krzyż, kwiaty, wieńce.

    Znamię czasownikowe polega na znieważeniu. W doktrynie wystąpiła różnica poglądów co do jego rozumienia. Wypowiadany jest słuszny pogląd, że znieważenie, o którym mowa w tym przepisie, nie jest tożsame ze znieważaniem osoby żyjącej, a więc naruszeniem jej godności; znieważenie 34zwłok ma charakter obiektywny. Przy interpretacji tego pojęcia odsyła się też – moim zdaniem niesłusznie – do jego znaczenia, jakie nadaje mu się na 35gruncie art. 216 k.k.. Przepis ten nie obejmuje zachowań pobawionych

    bezpośredniego oddziaływania przeciwko zwłokom; nie chroni przecież czci 36zmarłego.

    Znieważanie polega na manifestowaniu braku szacunku, demonstrowaniu lekceważącego stosunku do zwłok, prochów lub miejsca spoczynku zmarłego, np. przez zanieczyszczenie grobu, a nie na pasywnym nie okazaniu należnego szacunku, np. obojętnym przejściu obok zwłok 37ludzkich. Jest to każdy akt brutalnego nieposzanowania, okazania 38lekceważenia, czy pogardy. Mogą to być obelgi słowne, nieprzystojne demonstracyjne gesty, oblanie płyty nagrobkowej nieczystościami lub farbą, 39a nawet oplucie. Nie musi ono mieć formy zwerbalizowanej, lecz może 40polegać także na innym zachowaniu. Znieważaniem jest też zmiana 41ustalonego położenia zwłok i przeznaczenia grobu, rozkopanie grobu, 42rozbicie pomnika, wyrzucenie trumny lub ciała z grobu, zbezczeszczenie i

    uszkodzenie zwłok, umieszczenie na nich lub obok nich obelżywych napisów, wyszydzanie zwłok lub ich części albo ich poruszanie wśród obelżywych i 43szyderczych uwag. W literaturze podkreśla się, że „W ocenie, czy dany czyn stanowi zniewagę należy brać pod uwagę przyjęty w kulturze i obyczajowości, nacechowany szacunkiem i powagą stosunek do śmierci,

     33 Z. Ćwiąkalski, op. cit., s. 948. 34 J. Śliwowski, op. cit., s. 439; D. Gajdus, op. cit., s. 352353. 35 J. Wojciechowski, op. cit., s. 458; R. Góral, op. cit., s. 423. 36 OSN 1933, poz. 26. 37 R. Dębski, op. cit. s. 150. 38 J. Makarewicz, op. cit., s. 266. 39 R. Góral, op. cit., s. 423. 40 L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2002, s. 289. 41 J. Śliwowski, op. cit., s. 439. 42 L. Peiper, op. cit., s. 362. 43 Ibidem, s. 360.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 24

Przestępstwo znieważenia zwłok...

    zwłok i prochów ludzkich oraz mogił i cmentarzy”, a także odczucia osób 44żyjących, zachowujących pamięć o zmarłym. O ile można się zgodzić z

    pierwszym twierdzeniem, o tyle nie znajduje uzasadnienia odwołanie się do kryteriów subiektywnych, gdyż przedmiotem ochrony – jak już podkreślano –

    nie są uczucia dla zmarłych, jakimi je darzą poszczególne jednostki.

    Znieważenie nie musi być dokonane publicznie ani w obecności innej 45osoby lub osób.

    Nie jest znieważaniem zwłok – na co słusznie zwrócono uwagę w

    literaturze pochowanie ich bez zachowania obrzędów religijnych lub ich ukrycie, chyba że miejsce ich ukrycia lub pochowania ubliża kultowi należnemu zwłokom ludzkim, np. w gnojówce, w chlewie, w stajni lub na 46cmentarzu dla zwierząt. W tym kontekście trudno podzielić pogląd, że „Zasypanie zwłok ziemią poza cmentarzem i przykrycie tego miejsca gałęziami oraz naruszenie w ten sposób typowego dla naszego kręgu kulturowego sposobu pochówku, jak też narażenie zwłok na żerowanie zwierząt, samo w sobie nie może stanowić o realizacji występku, o którym 47mowa w przepisie art. 262 ? 1 k.k.”.

    IV. Ograbienie zwłok

    Ograbienie zwłok grobu lub innego miejsca spoczynku zmarłego, określone w art. 262 ? 2 k.k. jest traktowane jako kwalifikowany typ 48znieważania zwłok lub miejsca spoczynku zmarłego. Pogląd ten trudno

    podzielić. Istotą typu kwalifikowanego jest to, że dochodzi dodatkowe 49znamię lub skutek do znamion typu podstawowego. W omawianym

    przepisie taka sytuacja nie zachodzi; jest to inny typ przestępstwa, a został on zamieszczony w tym samym przepisie ze względu na podobieństwo 50przedmiotu czynności wykonawczej w obu jego paragrafach.

    Ograbienie oznacza zabranie rzeczy, najczęściej w celu przywłaszczenia, nie należącej do sprawcy. W istocie chodzi o okradzenie w znaczeniu potocznym tego słowa. Na gruncie k.k. z 1932 r., który nie przewidywał takiego typu przestępstwa, zabór przedmiotów złożonych do grobu wraz ze zwłokami stanowił przestępstwo kradzieży określone w art.

     44 J. Wojciechowski, op. cit., s. 458. 45 O. Górniok, op. cit., s. 310. 46 L. Peiper, op. cit., s. 360. 47 Wyrok S.A. w Katowicach z dnia 15 stycznia 2004 r., II AKa 374/03, Biuletyn SA w Katowicach 2004, nr 1, poz. 9. 48 J. Śliwowski, op. cit., s. 438; R. Góral, op. cit., s. 423. 49 A. Gimbut, Następstwa czynu, od których zależy wyższa karalność w prawie polskim na tle porównawczym, Warszawa 1966, s. 9. 50 L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2002, s. 289.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 25

    R. A. Stefański

    51257 tegoż kodeksu. Użycie przez ustawodawcę słowa „ograbia” zamiast zabiera w celu przywłaszczenia spowodowane było – jak wskazuje się w

    literaturze zapewne tym, że rzeczy znajdujące się przy zwłokach nie są rzeczami cudzymi, gdyż zmarły nie może być podmiotem prawa 52własności. Nie ma znaczenia do kogo rzecz należała, do zmarłego, jego

    spadkobierców, czy innych osób. Nie musi ona przedstawiać wartości materialnej. Nie jest to bowiem przestępstwo przeciwko mieniu, a jego przedmiotem ochrony nie są cudze prawa do rzeczy. Trafnie podkreśla się w doktrynie, że w pojęciu tym ujawnia się szczególne ujemne odczucie i potępienie zachowania się sprawcy i swoista bezbronność obiektu i 53miejsca, gdzie dokonuje się grabieży.

    Skoro chodzi o ograbienie zwłok, grobu lub innego miejsca spoczynku zmarłego, nie budzi wątpliwości, że chodzi o rzeczy znajdujące się na zwłokach, w grobie lub innym miejscu spoczynku zmarłego; przedmiotem mogą być rzeczy znajdujące się przy zmarłym. W grę może wchodzić ubranie, płyta nagrobkowa, ozdoby nagrobkowe, kwiaty.

    Nie wypełnia znamion tego przestępstwa usunięcie zwłok; czyn taki 54należy kwalifikować jako ich znieważenie.

    W art. 262 ? 2 k.k. w porównaniu z ? 1 tego przepisu pominięto prochy ludzkie, co prima vista wskazuje, iż ograbienie prochów ludzkich nie objęto kryminalizacją. W doktrynie wypowiadany jest pogląd, że pojęcie „zwłoki” w kontekście tego przepisu musi być rozumiane szeroko jako obejmujące 55także prochy ludzkie. Nie wydaje się to słuszne, gdyż stanowi

    niedopuszczalną interpretację rozszerzającą na niekorzyść sprawcy.

    V. Podmiot

    Jest to przestępstwo ogólnosprawcze (delictum commune); jego

    podmiotem może być każdy. W doktrynie zauważa się, że czyn stypizowany w art. 262 ? 2 k.k. jest przestępstwem indywidualnym co do czynu (własnoręcznym), gdyż może być popełniony tylko w określonej sytuacji 56zdeterminowanej miejscem przestępstwa.

     51 Wyrok SN z dnia 20 maja 1948 r., WAK 178/48, OSN 1949, nr 1, poz. 36. 52 J. Śliwowski, op. cit., s. 440. 53 Ibidem, s. 439. 54 Ibidem, s. 440. 55 Ibidem. 56 Ibidem.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 26

Przestępstwo znieważenia zwłok...

    VI. Strona podmiotowa

    Jest to przestępstwo umyślne; zarówno określone w ? 1, jak i w ? 2 art. 262 k.k. W doktrynie nie ma zgodności poglądów co do tego, czy przestępstwa te mogą być popełnione w obu formach zamiaru, czy tylko z

    zamiarem bezpośrednim. Twierdzi się, że znieważyć można zarówno w 57zamiarze bezpośrednim, jak i ewentualnym. Uznaje się też, że oba te

    przestępstwa mogą być popełnione tylko z zamiarem bezpośrednim, gdyż znamiona „znieważa” i „ograbia” wskazują na specjalny motyw działania, co 58wyklucza ich popełnienie z zamiarem ewentualnym. Istotą ograbienia jest

    bowiem zamiar dysponowania rzeczą jak właściciel lub inna osoba 59uprawniona.

    VII. Zbieg przestępstw i przepisów

    Pomaganie zabójcy ukryć zwłoki i zatrzeć ślady zbrodni – jak słusznie

    podniesiono w judykaturze nie jest czynem współukaranym następczym, gdyż odmienność chronionych dóbr prawnych oraz szkoda wynikła z postępowania ze zwłokami (in conreto sprofanowanie zwłok) sprzeciwiają 60się uznaniu za wystarczające ukaranie sprawcy za czyny uprzednie. Mamy

    do czynienia z realnym zbiegiem przestępstw. Trafnie zauważono w literaturze, że w takim wypadku sprawca atakuje odmienne dobra chronione, gdyż jednym czynem życie ludzkie, a drugim cześć i szacunek należny 61zmarłym.

    Ograbienie zwłok – jak już wspomniano – może polegać na zborze

    rzeczy ruchowej w celu przywłaszczenia, a w związku z tym rodzi się pytanie, w jakim stosunku art. 262 ? 2 k.k. pozostaje do art. 278 ? 1 k.k. Sąd Najwyższy uznał, że ograbienie obejmuje swym zakresie zabór cudzego

    mienia i w związku z tym ten pierwszy przepis stanowi lex specialis do 62przepisu określającego przestępstwo kradzieży. W piśmiennictwie

    podniesiono, że ograbienie zwłok, grobu lub miejsca spoczynku zmarłego nie zawiera w sobie immanentnie elementu zaboru innego dobra, a wyraża wyłącznie element zamachu na godność osoby zmarłej lub miejsca jej 63spoczynku, a nadto nie musi być dokonane w celu przywłaszczenia.

     57 Z. Ćwiąkalski, op. cit., s. 948. 58 R. Dębski, op. cit., s. 150; D. Gajdus, op. cit. s. 353; R. Góral, op. cit., s. 423; Z. Ćwiąkalski, op. cit., s. 948. 59 J. Śliwowski, op. cit., s. 440441. 60 Wyrok SA w Krakowie z dnia 7 września 2000 r., II AKa 126/00, KZS 2000, nr 9, poz. 34. 61 A. Rybak, op. cit., s. 103. 62 Wyrok SN z dnia 29 września 1987 r., VI KZP 24/87, OSNKW 1987, nr 11– 12, poz. 99. 63 A. Rybak, op. cit., s. 103104.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 27

    R. A. Stefański

    Pogląd Sądu Najwyższego jest słuszny tylko w takim zakresie, gdy w grę w

    chodzi zabór rzeczy z grobu lub miejsca spoczynku zmarłego w celu przywłaszczenia.

    W wypadku, gdy sprawca, ograbiając zwłoki, jednocześnie je znieważa,

    dopuszcza się jednego czynu, wyczerpującego znamiona z ? 1 i 2 art. 262 64k.k..

     64 Z. Ćwiąkalski, op. cit., s. 949.

    Prokuratura i Prawo 10, 2004 28

Report this document

For any questions or suggestions please email
cust-service@docsford.com