DOC

Nota biograficzna - Polskie Towarzystwo Ekonomiczne

By Glenn Ross,2014-06-23 08:31
9 views 0
Nota biograficzna - Polskie Towarzystwo Ekonomiczne

    JAN DREWNOWSKI

    AUTOBIOGRAFIA NAUKOWA

    Wydanie II

    poprawione i uzupełnione

    Londyn 2000

Jan Drewnowski 2000

    Pierwsza wersja "Autobiografii naukowej" była opublikowana

    w "Kwartalniku Historii Nauki i Techniki" Rok XXXV, Nr 4, PWN, Warszawa, 1990, str. 451-489.

     2

SPIS TREŚCI

    Od autora ............................................................................................................................... 4 Autobiografia.......................................................................................................................... 5 1908-1926 .......................................................................................................................... 5 1926-1939 .......................................................................................................................... 6 1939-1946 ........................................................................................................................ 10 1946-1956 ........................................................................................................................ 11 1956-1961 ........................................................................................................................ 20 1961-1969 ........................................................................................................................ 26 1969-1979 ........................................................................................................................ 29 1979-1990 ........................................................................................................................ 33 1990-1999 ........................................................................................................................ 35 Konkluzje ............................................................................................................................. 43 Bibliografia ........................................................................................................................... 46

     3

Od autora

    Pierwszą wersję mojej „Autobiografii naukowej” skończyłem pisać w lutym

    1989 r. Od tego czasu minęło już lat dziesięć. Nie jest więc ona doprowadzona do końca. Brakuje w niej całego dziesięciolecia, które nastąpiło po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

    Dlatego więc przygotowałem to drugie uzupełnione wydanie „Autobiografii.

    Zawiera ono tekst pierwszej wersji z nieznacznymi poprawkami i uzupełnieniami. Istotne jej dopełnienie stanowi rozdział obejmujący lata 1990-1999.

    Zdaję sobie sprawę, że „Autobiografii nie będzie miała wielu czytelników, ale

    chciałbym, żeby ci, których interesuje to nad czym pracowałem, mieli tego prawdziwy i jak najpełniejszy obraz.

    Następnego wydania „Autobiografii na pewno już nie będzie. I dlatego w

    Konkluzjach tej ostatniej jej wersji wskazuję na zagadnienia, którymi w minionych latach się zajmowałem, a które ostatnio uległy jakby zaniedbaniu czy zapomnieniu i zachęcam do podjęcia pracy badawczej i działalności w tych sprawach.

    J.D.

West Wickham, Kent, 29 listopada 1999 r.

     4

Autobiografia

    1908-1926

    Urodziłem się 30 stycznia 1908 r. w Wilnie. Rodzicami moimi byli Józef Drewnowski i Helena z Pławskich. Ojciec mój był w tym czasie administratorem dóbr Rakiszki (w ówczesnej guberni kowieńskiej) należących do hr. Jana Przeździeckiego.

    Matka moja była córką Mateusza Pławskiego, właściciela majątku Podkrzyż (położonego koło Niemenczyna, niedaleko Wilna). Wkrótce po moim urodzeniu rodzice moi rozwiedli się. Od 1909 do 1912 wychowywałem się u dziadków. Dziadek mój, Adam Drewnowski był wtedy radcą Dyrekcji Okręgowej Towarzystwa

    Kredytowego Ziemskiego w Płocku. Od 1912 r. mieszkałem z ojcem w Rakiszkach, a od 1914 w majątku Połowo (powiat dziśnieński w ówczesnej guberni wileńskiej), który ojciec wziął w dzierżawę. Wobec zbliżenia się do tych stron frontu walk I wojny

    światowej, w październiku 1915 r. ewakuowany zostałem w głąb Rosji, gdzie mieszkałem u różnych znajomych ojca, kolejno w Carskim Siole, Pietrogradzie, w miejscowości Bierezajka, położonej koło miasta Bołogoje i w Kijowie. Od sierpnia

    1917 r. mieszkałem w nabytym przez ojca majątku Ciechomicze w powiecie

    siebieżskim, guberni witebskiej. Po objęciu władzy w Rosji przez bolszewików dalsze przebywanie w majątku stało się niebezpieczne, a więc w marcu 1918 ojciec ze mną opuścił Ciechomicze. Kilka tygodni mieszkaliśmy w Siebieżu, a potem przejechaliśmy na niedaleki wtedy od Siebieża teren okupacji niemieckiej. Mieszkaliśmy kilka miesięcy w Połowiu, a w sierpniu 1918 r. przenieśliśmy się do Warszawy.

    Od 1 września 1918 r. zostałem uczniem I klasy Gimnazjum im. E.

    Konopczyńskiego w Warszawie (w r. 1919 przemianowanego na Gimnazjum Państwowe im. A. Mickiewicza). Szkoła ta założona w 1897, a od roku 1906 działająca jako prywatne gimnazjum z polskim językiem nauczania, była niewątpliwie jedną z najlepszych szkół średnich w Warszawie. Nie tylko nauczanie stało na wysokim poziomie, ale cała atmosfera szkoły wpajała szacunek dla kultury i osiągnięć intelektualnych. Było to niewątpliwie zasługą grona nauczającego, składającego się z poważnych ludzi o wysokiej kulturze i dużym autorytecie.

    Dyscyplina w szkole była bardzo ścisła, ale wynikała przede wszystkim z tego, że

    uczniowie przyjęli i uznali za swoje zasady postępowanie wpajane im przez szkołę. Gimnazjum im. Adama Mickiewicza ukończyłem i uzyskałem świadectwo dojrzałości w czerwcu 1926 r.

    Uzupełnieniem funkcji wychowawczej szkoły było harcerstwo: 3 Warszawska Drużyna Harcerzy im. X. Józefa Poniatowskiego, istniejąca od r. 1911, jedna z najstarszych i najlepszych drużyn w polskim harcerstwie. Wstąpiłem do niej w r. 1921,

    a w roku 1926 zostałem jej drużynowym.

     5

1926-1939

    We wrześniu 1926 r. rozpocząłem studia w Wyższej Szkole Handlowej w Warszawie. Na pierwszym roku byłem na proseminarium z geografii ekonomicznej

    ogólnej, prowadzonym przy katedrze prof. Jerzego Lotha. Kierownikiem proseminarium był asystent Edward Iwaszkiewicz. Na drugim roku wybrałem seminarium z ekonomii politycznej kurs specjalny przy katedrze prof. Jana Dmochowskiego. Seminarium prowadził asystent Michał Gniazdowski. Egzamin

    ogólny zdałem w czerwcu 1928 r. Na trzecim roku wybrałem kierunek ogólno-ekonomiczny, seminarium ćwiczebne z nauki o koniunkturze gospodarczej i

    seminarium dyplomowe z ekonomii politycznej. Oba te seminaria prowadził prof.

    Edward Lipiński. Egzamin dyplomowy zdałem w czerwcu 1929 r.

    Pracę dyplomową napisałem na temat: Rozpiętość kosztów własnych w

    przemyśle polskim. Temat ten podsunął mi prof. Lipiński. Praca opierała się na publikowanych sprawozdaniach Komisji Ankietowej, która badała sytuację polskiego

    przemysłu w połowie lat dwudziestych. Prof. Lipińskiego interesowało wyciągnięcie

    wniosków z ogromnego materiału statystycznego zawartego w piętnastotomowym sprawozdaniu komisji. Zagadnienia istnienia znacznej rozpiętości kosztów uważał on za charakterystyczny element we wczesnym stanie przemysłu polskiego, a jego znajomość za istotny warunek trafności polityki gospodarczej. W swej pracy przedstawiłem to zagadnienie w postaci systematycznie zestawionych syntetycznych danych liczbowych, pozwalających na wyciągnięcie ogólnych wniosków. Pracę złożyłem w styczniu 1930 r. Na jej podstawie uzyskałem dyplom WSH dnia 30 czerwca 1930 r. Praca nie była opublikowana.

    Od 12 sierpnia 1930 do 10 września 1931 odbyłem zasadniczą służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie i w 41 pułku

    piechoty w Suwałkach. Służbę ukończyłem w stopniu plutonowego podchorążego.

    Po odbyciu ćwiczeń w lecie 1932 r. z dniem 1 stycznia 1933 zostałem mianowany

    podporucznikiem rezerwy.

    W roku akademickim 1931/32 odbyłem studia magisterskie (IV rok studiów) w Wyższej Szkole Handlowej. Byłem na seminarium magisterskim prof. E. Lipińskiego,

    brałem także udział w kilkuosobowej grupie dyskusyjnej oświeconej czystej teorii ekonomii. Grupę tę prowadził faktycznie dr Aleksy Vakar. Zbierała się co tydzień i dyskutowała referaty przygotowane przez jej członków. Przedmiotem ich były

    przeważnie zagadnienia związane z ogólną teorią równowagi, a Manuel d'Economie

    Politique Vilfredo Pareto był w centrum jej zainteresowań. Na wybór tej tematyki

    wywarły niewątpliwie wpływ wykłady prof. Władysława Zawadzkiego, który w tym

    właśnie okresie przez kilka lat dojeżdżał z Wilna i w WSH prowadził wykład Ekonomia polityczna kurs specjalny. Żaden z profesorów W.S.H. nie brał jednak udziału w zebraniach tej grupy. Najbardziej chyba interesował się jej działalnością prof. Konstanty Krzeczkowski.

     6

    Od 8 maja 1932 do 30 września 1933 pracowałem jako urzędnik w IX stopniu służbowym w Wydziale Handlu Wewnętrznego Głównego Urzędu Statystycznego. Zajmowałem się tam najpierw statystyką spółdzielczości. Przygotowywałem mianowicie ankietę dla spółdzielni, która zresztą z jakichś powodów nigdy nie doszła do skutku.. Następnie opracowywałem materiały statystyczne dotyczące handlu zagranicznego. Pracy tej nie uważałem za interesującą i nie widziałem w niej żadnych perspektyw.

    18 października 1933 wyjechałem do Anglii jako stypendysta Funduszu Kultury Narodowej na studia w London School of Economics (Uniwersytet Londyński). Stypendium zostało mi przyznane początkowo na rok akad. 1933/34, ale potem

    zostało przedłużone na rok następny 1934/35 . Jak mi się zdaje, zawdzięczałem to stypendium opinii prof. Krzeczkowskiego o mojej pracy w nieformalnej grupie dyskusyjnej w której uczestniczyłem w latach 1931/32 i 1932/33.

    W LSE uczęszczałem przez dwa lata na seminarium ekonomiczne (staff seminar), w którym brali udział wszyscy wykładający przedmioty ekonomiczne w tej Szkole. Seminarium prowadzili wspólnie profesorowie L. Robbins, F. Hayek i A. Plant. uchałem także wykładów m. in. prof. L. Robbins'a, prof. F. Hayek'a, dr J.R. Hicks'a, R.G.D. Allena, N. Kaldor'a. W roku 1934/35 uczestniczyłem również w seminarium prowadzonym w University College przez dr P.N. Rosenstein-Rodana. On właściwie

    był moim kierownikiem studiów i doradcą przez cały czas mojego pobytu w Londynie.

    Istniała również w Londynie nieformalna grupa studentów Polaków, która zbierała się mniej lub więcej systematycznie dla dyskutowania różnych zagadnień związanych z ich studiami w zakresie nauk ekonomicznych. W czasie mojego dwuletniego pobytu w Londynie należeli do niej przez dłuższy lub krótszy czas: dr Andrzej M. Neuman, Józef Świdrowski, prof. Adam Heydel, dr Wincenty Styś i Bronisław Oyrzanowski. W czerwcu i lipcu 1935 był przez kilka tygodni w Londynie prof. Edward Lipiński.

    W ciągu roku akad. 1933/34 napisałem w Londynie pracę magisterską pt. O

    niedoskonałym popycie. Praca ta była oparta na teorii ogólnej równowagi Pareto w jej najnowszej interpretacji właśnie w tym czasie opracowanej przez R. Hicksa i R.G.D.

    1Allen'a. Próbowałem w niej przedstawić zagadnienia popytu w sposób bardziej

    realistyczny, tzn. odstąpić od abstrakcyjnych założeń „doskonałego" rynku powszechnie przyjmowanych w teorii ekonomii. „Doskonałemu" popytowi

    istniejącemu na „doskonałym" rynku przeciwstawiłem popyt „niedoskonały" – bliższy

    rzeczywistości – który można kreślić jeśli się uwzględni różne warunki, od których teoria zazwyczaj abstrahuje. A więc kolejno: niepodzielność fizyczną i psychiczną (minimum sensibile) poszczególnych dóbr, niedoskonałą informację, różne

    przeszkody wynikające z niedoskonałości rynku i położenia konsumenta na rynku. Całe zagadnienie przedstawione zostało techniką paretowskich krzywych indyferencji.

     1 J.R. Hicks, R.G.D. Allen: A Reconsideration of the Theory of Value, Economica" 1934 s. 51-72 i

    196-219.

     7

Pracę tę złożyłem w SGH po przyjeździe do Warszawy w sierpniu 1934 r. Po zdaniu

    egzaminu magisterskiego uzyskałem w październiku 1934 r. stopień magistra nauk

    ekonomicznych. Praca opublikowana została jako Zeszyt 2 Prac Zakładu Ekonomii

    Politycznej S.G.H." [3].

    Niektóre zagadnienia poruszone w O niedoskonałym popycie rozwinąłem

    dwóch artykułach: Definicja dobra a zagadnienia konkurencji i monopolu oraz

    Równowaga konsumenta a rynek niedoskonały ogłoszonych najpierw po angielsku w

    Studiach Ekonomicznych" [1,4] czasopiśmie wydawanym przez lnstytut Ekonomiczny

    Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, a potem o polsku w „Ekonomiście" [2,5].

    W ciągu roku akad. 1934/35 napisałem w Londynie pracę doktorską pt. Przyczynek do teorii przedsiębiorstwa. Postawiłem w niej sobie za zadanie

    sformułowanie teorii przedsiębiorstwa w sposób, który by był bliższy rzeczywistości,

    niż ujęcie powszechnie dotąd przyjmowane w teorii ekonomii. Oparłem się na

    walrasowskiej paretowskiej teorii przedsiębiorstwa, ale próbowałem ją uzupełnić

    elementem niepewności, który ma dla przedsiębiorstwa podstawowe znaczenie.

    2Definicję niepewności oparłem na pojęciu amerykańskiego ekonomisty F.H. Knighta.

    Używając paretowskiego aparatu analitycznego przedstawiłem działalność przedsiębiorstwa przy zożeniu różnych stopni abstrakcyjności: od najwyższego, zakładającego doskonały rynek i doskonałą konkurencję, przez stopień pośredni przyjmujący niedoskonałość rynku, konkurencji i definicji dóbr, aż do najbardziej realistycznego, gdzie w warunkach niedoskonałości rynku przewidywania

    przedsiębiorcy są niepewne. Równowagi przedsiębiorstwa osiągane przy tych żnych założeniach przedstawiłem przy użyciu odpowiednich wykresów, referencje przedsiębiorcy między zyskiem a niepewnością uznałem za podstawowy element

    równowagi na trzecim najniższym stopniu abstrakcyjności. Oddzielne rozdziały

    omówiły strukturę czasową planu przedsiębiorcy i różnice pomiędzy równowagą planu a równowagą rzeczywistą. Pracę tę złożyłem w SGH w lipcu 1936 r.

    Promotorem był prof. E. Lipiński. Po zdaniu egzaminu doktorskiego 15 grudnia 1936 r.

    uzyskałem stopień doktora nauk ekonomicznych. Praca została opublikowana jako tom II Biblioteki Ekonomisty, wydawanej przez Towarzystwo Ekonomistów i

    Statystyków Polskich [7].

    Od początku roku akad. 1935/36 byłem asystentem przy katedrze ekonomii politycznej prof. Edwarda Lipińskiego w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. W roku 1936/37 byłem starszym asystentem, a w roku 1937/38 adiunktem.

    W lecie 1937 r. wyjechałem do Londynu na przeszło dwa miesiące. Napisałem tam pracę habilitacyjną pt. Próba ogólnej teorii gospodarki planowej. Praca ta była

    próbą zastosowania aparatu analitycznego paretowskiej teorii ogólnej równowagi do różnych ustrojów gospodarczych i do zagadnień związanych z planowaniem gospodarki narodowej. Wyszedłem w niej z założenia, że różne ustroje gospodarcze

     2 F.H. Knight, Risk, Uncertainty and Profit. Houghton Mifflin, Boston 1921.

     8

    trzeba przedstawiać przy pomocy różnych konstrukcji analitycznych. A więc przez różne kształty i zakresy istniejących w nich funkcji preferencji przez różne „plany"

    (ścieżki ku równowadze), które z tych funkcji wynikają. Plany te istnieją na różnych szczeblach od najwyższego (plany państwa obejmujące całą gospodarkę) do najniższego (plany indywidualne). Istnienie różnych kategorii planów i ich treść, tj.

    Punkty równowagi, ku którym zmierzają, określają rodzaj ustroju. Ustrojów tych odróżniłem pięć: a mianowicie trzy „indywidualistyczne": liberalny, interwencyjny i planowany, oraz dwa „kolektywistyczne": częściowy i pełny. Podkreślić należy odmienność tego ujęcia od niedługo przedtem opublikowanej pracy Oskara Langego

    3o teorii socjalizmu. Lange usiłował udowodnić, że rachunek gospodarczy w ustroju kolektywistycznym jest możliwy, i że metodą prób i błędów można w kolektywizmie dojść do tej samej równowagi, którą w kapitalizmie wyznacza mechanizm rynkowy. Sądził on, że gospodarka socjalistyczna powinna dążyć do takiej właśnie równowagi, jak najbliższej równowadze osiąganej w doskonałej konkurencji. W swej Próbie

    ogólnej teorii... stoję na stanowisku zasadniczo odmiennym, a mianowicie, że

    równowagi w każdym z rozpatrywanych ustrojów muszą być od siebie różne.

    Uważam to za nieuniknione, bo w każdym z tych ustrojów funkcje preferencji –

    istniejące na różnych szczeblach – są specyficzne dla każdego ustroju, a funkcje

    możliwości (ich zamknięcie, otwarcie i kształt) stanowią samą naturę każdego ustroju.

    Nawet w ustrojach "indywidualistycznych" równowagi muszą się różnić od równowag

    doskonałej konkurencji, w ustrojach "kolektywistycznych" jest to tym bardziej

    nieuniknione. Próba ogólnej teorii... daje zaledwie zarys sformułowania tego

    podejścia, ale i dzisiaj sądzę, że jest ono prawidłowe. Na tym ujęciu oparłem wszystkie swoje wykłady o gospodarce planowej, a w innej formie sformułowałem je

    wiele lat później w artykule napisanym w roku 1959. Próba ogólnej teorii gospodarki

    planowej została opublikowana w „Ekonomiście" i wydana jako odbitka z

    Ekonomisty" w roku 1938 [11]. Na tej podstawie 28 czerwca 1938 r. uzyskałem

    habilitację jako docent ekonomii politycznej SGH.

    W roku akad. 1938/39 byłem docentem przy katedrze ekonomii politycznej prof. Edwarda Lipińskiego. Oprócz seminariów, prowadziłem przez cały rok wykład Teoria

    gospodarki planowej.

    Napisałem także w tym czasie trzy hasła dla „Encyklopedii Nauk Politycznych":

    Imputacja [8], Konkurencja wolna [9], Pareto V.F.D. [10]. Wydawanie tej

    Encyklopedii" zostało niestety przerwane przez wojnę.

    Przypomnieć należy, że w ostatnich latach przed wojną Warszawa stała się bardzo aktywnym ośrodkiem myśli ekonomicznej. Pierwsze miejsce w tym ruchu zajmowała SGH. Dwie katedry: prof. Edwarda Lipińskiego i prof. Władysława Zawadzkiego skupiały grono młodych ekonomistów zorientowanych w najnowszych osiągnięciach myśli ekonomicznej na Zachodzie Europy. W ostatnich dwóch latach

     3 O. Lange, On the Economic Theory of Socialism. "Review of Economic Studies", 1936/37 Vol. IV, No 1,2.

     9

    przed wojną nie można już było zostać asystentem ekonomii w SGH bez co najmniej rocznych studiów w Londynie.

    W tym samym czasie ożywiła się także działalność naukowa Towarzystwa Ekonomistów i Statystyków Polskich. Powstała tam Sekcja Teorii Ekonomii. Przewodniczył jej prof. Władysław Zawadzki, a na członków zaproszono ekonomistów z całej Polski zorientowanych w nowoczesnej teorii i zdolnych do

    wniesienia oryginalnego wkładu do dyskusji. 12 członków było z Warszawy, 6 z Krakowa, 5 z Poznania i 2 z Wilna. Ja byłem sekretarzem tej Sekcji. Od dawna

    istniejący kwartalnik „Ekonomista", organ Towarzystwa Ekonomistów i Statystyków Polskich w większym stopniu zaczął uwzględniać zagadnienia teoretyczne. Od maja 1937 do wybuchu wojny byłem sekretarzem redakcji „Ekonomisty".

    Poza SGH i Towarzystwem Ekonomistów trzecim żywym ośrodkiem myśli ekonomicznej był Instytut Badania Koniunktur i Cen, którego dyrektorem był prof. Lipiński. Niedużą, ale bardzo aktywna grupa: Michał Kalecki, Marek Breit i Ludwik Landau stała się reprezentacją keynesizmu, podczas gdy SGH była pod wpływem London School of Economics, a więc raczej szkoły neoklasycznej. Wszystkie te trzy

    grupy przenikały się, kontakty były bliskie, było wiele zebrań dyskusyjnych formalnych i nieformalnych. Skończyło się to wszystko 1 września 1939 r.

    Przez cały okres 1926-1939 byłem instruktorem harcerskim. Podharcmistrzem od stycznia 1927, harcmistrzem od czerwca 1929. Kolejno pełniłem funkcje: drużynowego 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy 1926-1927, hufcowego I Hufca w

    Warszawie 1928-1930 i zastępcy Komendanta Chorągwi Warszawskiej 1932-1939 (z

    przerwami na wyjazdy z Warszawy). Byłem komendantem ostatniego kursu

    instruktorskiego nad Wigrami w 1938 r. Byłem współautorem historii 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy opracowanej na 25-lecie Drużyny, obchodzone w grudniu 1936 r.

    [6], Złożyłem stopień harcmistrza w maju 1939 r. w związku z konfliktem ogółu instruktorów Chorągwi Warszawskiej z Główną Kwaterą Harcerzy. Stopień został mi przywrócony we wrześniu 1945 r. przez Komendę Harcerstwa w Londynie. Do pracy harcerskiej już jednak nie wróciłem.

    1939-1946

    W lecie 1939 byłem na wyjeździe naukowym w Londynie. Miałem w planie rozwinięcie mojej pracy o gospodarce planowej przy ewentualnym uwzględnieniu elementów teorii Keynesa. Keynes dał teoretyczną podstawę dla interwencji państwa w gospodarkę. Planowanie gospodarki narodowej jest niczym innym jak daleko

    posuniętą interwencją państwa. Teoria interwencji i teoria planowania powinny więc mówić podobnym językiem. W praktyce jednak wcale tak się nie działo. Wydawało mi się, że jest to temat do interesującej pracy. Byłem jednak ciągle w fazie czytania

    literatury, kiedy prasa doniosła o wyjeździe Ribbentropa do Moskwy w celu zawarcia paktu między Niemcami a Sowietami. Nie miałem żadnych wątpliwości, że oznacza to agresję niemiecką na Polskę.

     10

Report this document

For any questions or suggestions please email
cust-service@docsford.com