DOC

B R NC AYIRIM

By Harold Mills,2014-12-12 22:22
17 views 0
B R NC AYIRIM

    AT ve TÜRK REKABET HUKUKUNDA YOĞUNLAġMALARDA KONTROL UNSURU

    Abdulgani GÜNGÖRDÜ

    ANKARA 2003

    ? Bu eserin tüm telif hakları

    Rekabet Kurumuna aittir. 2003

    Ġlk Baskı, Temmuz 2003

    Rekabet Kurumu - Ankara

    Bu kitapta öne sürülen fikirler eserin yazarına aittir;

    Rekabet Kurumunun görüĢlerini yansıtmaz.

    20/12/2001 tarihinde

    Rekabet Kurumu BaĢkan Yardımcısı Ġsmail Hakkı KARAKELLE BaĢkanlığında, 1 No‟lu Daire BaĢkanı Mehmet Akif ERSĠN,

    BaĢ Hukuk MüĢaviri Doç. Dr. Osman Berat GÜRZUMAR,

    Prof. Dr. Ejder YILMAZ ve Prof. Dr. Erdal TÜRKKAN‟dan oluĢan Tez Değerlendirme Heyeti önünde savunulan bu tez, Heyetçe yeterli bulunmuĢ ve Rekabet Kurulu‟nun 10/01/2002 tarih ve

    02-1/16 sayılı toplantısında “Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezi” olarak kabul edilmiĢtir.

     0131 ISBN 975-8301-75-6 YAYIN NO

Aileme…

    ĠÇĠNDEKĠLER

     Sayfa No

    SUNUġ ......................................................................................................... KISALTMALAR ........................................................................................ GĠRĠġ ..........................................................................................................

    Bölüm 1

    YOĞUNLAġMALARIN DENETĠMĠ

    ĠLE ĠLGĠLĠ NORMLAR

1.1. AVRUPA TOPLULUĞU‟NDA

    YOĞUNLAġMALARIN DENETĠMĠ....................................................

    1.2. TÜRKĠYE‟DE YOĞUNLAġMALARIN DENETĠMĠ............................

    Bölüm 2

    YOĞUNLAġMALAR ve KONTROL KAVRAMI

    2.1. YOĞUNLAġMANIN TANIMI .............................................................

    2.1.1. BirleĢmeler ..................................................................................

    2.1.2. Ortak GiriĢimler ...........................................................................

    2.1.3. Devralmalar ................................................................................. 2.2. KONTROL KAVRAMI ........................................................................

    2.2.1. Belirleyici Etki.............................................................................

    2.2.2. Doğrudan Kontrol-Dolaylı Kontrol ..............................................

    2.2.3. Kontrol Araçları ...........................................................................

    Bölüm 3

    KONTROLÜN ELDE EDĠLMESĠ

    3.1. TEK BAġINA KONTROL ....................................................................

    3.1.1. Hissedarlık Yoluyla .....................................................................

    3.1.2. Nitelikli Azınlık Hisseleri ............................................................

    3.1.3. Fiilen Tek BaĢına Kontrol ............................................................

    3.1.4. Kontrol Hakkı Veren Hissedarlık Seviyeleri .................................

    3.1.5. Yönetim SözleĢmeleri ..................................................................

    3.1.6. Diğer ÇeĢitler ..............................................................................

    3.2. ORTAK KONTROL .............................................................................

    3.2.1. EĢit Oy Hakkı veya Karar Alma Organlarında

    Temsilde EĢitlik ...........................................................................

    3.2.2. Veto Hakları ................................................................................

    3.2.3. Oylamalarda Ortak Hareket Edilmesi ...........................................

    Bölüm 4

    KONTROL KAVRAMINDA ÖZEL DURUMLAR

4.1. YOĞUNLAġMA SAYILMAYAN HALLER ........................................

    4.2. KONTROLÜN EL DEĞĠġTĠRME ġEKĠLLERĠ ....................................

    4.3. CĠRO HESAPLANMASINDA KONTROL ...........................................

    Bölüm 5

    TÜRK HUKUK SĠSTEMĠNDE

    BĠRLEġME ve DEVĠRLER AÇISINDAN

    RKHK ĠLE DĠĞER KANUNLARIN ĠLĠġKĠLERĠ

    5.1. TÜRK TĠCARET KANUNU ................................................................. 5.2. SERMAYE PĠYASASI KANUNU ........................................................ 5.3. ÖZELLEġTĠRME UYGULAMALARININ

    DÜZENLENMESĠNE DAĠR KANUN ..................................................

    5.4. BANKALAR KANUNU ....................................................................... 5.5. BORÇLAR KANUNU .......................................................................... 5.6. KOOPERATĠFLER KANUNU .............................................................

    SONUÇ ........................................................................................................ ABSTRACT ................................................................................................

    KAYNAKÇA ...............................................................................................

    SUNUġ

    Rekabet Kurumu 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun tarafından kendisine verilen görevleri yerine getirmenin yanısıra düzenlediği bilimsel etkinliklerle ve yayımladığı eserlerle toplumda rekabet kültürünün yaygınlaĢtırılmasını da hedeflemektedir. ÇeĢitli illerde düzenlenen panel ve sempozyumlar, Kurum tarafından çıkarılan Rekabet Dergisi ve diğer yayınlar, mutad hale gelen ve alanında uzman konuĢmacılarla konuların geniĢ bir yelpazede tartıĢıldığı, herkesin katılımına açık olan PerĢembe Konferansları bunun örneklerini oluĢturmaktadır.

    Kurum tarafından uzmanlık tezlerinin bir seri halinde yayımlanması da bu faaliyetlerin bir parçasını teĢkil etmektedir. Rekabet uzman yardımcılarının üç yıllık uygulama birikimleri ile yoğun mesleki eğitim ve araĢtırmalarını yansıtan uzmanlık tezleri hem Rekabet Kurumu‟na hem de diğer ilgililere ıĢık tutacak önemli birer kaynaktır. Bu tezlerin bir bölümünde rekabet hukuku ve politikasının temel konu baĢlıklarını içeren teorik hususlar irdelenmiĢ, diğerlerinde ise rekabet hukuku uygulamaları bakımından öne çıkan sektörlere iliĢkin çalıĢmalar yapılmıĢtır. Tezlerden bazılarının ait oldukları alanlarda yapılan ilk akademik çalıĢmalar olmasının yanısıra, bu eserlerin Türkiye‟nin halen yürütmekte olduğu ekonomik serbestleĢme sürecine de yardım edecek nitelikler taĢıdığına inanıyoruz.

    Rekabet uzmanlığına yükselme tezleri yaklaĢık üç yıllık uygulama deneyiminin ve yurt içi ve yurt dıĢı eğitim sürecinin ardından, titiz bir akademik araĢtırma çabasının neticesi olarak ortaya çıkmıĢ ürünlerdir. Ele alınan konular bakımından kaynak olarak kullanılabilecek yerli eserlerin yok denecek kadar az

    olmasının getirdiği zorluk ve ilk olmanın yüklediği sorumluluktan doğan baskı bu çalıĢmaların değerini bir kat daha arttırmıĢtır.

    Rekabet Kurumu tarafından yayımlanarak ilgililerin ve araĢtırmacıların hizmetine sunulan bu tez serisini, rekabet hukuku ve politikaları alanındaki bilimsel çalıĢma sayısının yeterli düzeye ulaĢmaktan henüz uzak olduğu ülkemizde önemli bir açığı kapatacağı inancıyla kamuoyuna sunuyoruz.

     Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU

     Rekabet Kurumu BaĢkanı

    KISALTMALAR

AT : Avrupa Topluluğu

    bkz : Bakınız

    Ban. K : Bankalar Kanunu

    BDDK : Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu BK : Borçlar Kanunu

    Koop.K : Kooperatifler Kanunu

    OJ : Official Journal

    ÖYK : ÖzelleĢtirme Yüksek Kurulu Öz.K : ÖzelleĢtirme Uygulamalarının Düzenlenmesine

     Dair Kanun

    par : Paragraf

    RG : Resmi Gazete

    RK : Rekabet Kurulu

    RKHK : Rekabetin Korunması Hakkında Kanun s : Sayfa

    Ser.PK : Sermaye Piyasası Kurulu TTK : Türk Ticaret Kanunu

    GĠRĠġ

    Son yıllarda küresel rekabet olgusunun da etkisiyle, dünya ve Türkiye piyasalarında, teĢebbüsler arası yoğunlaĢmalar hızla artmıĢtır. YoğunlaĢmalar, hakim durum yaratma sonucu doğurabilmeleri ve dolayısıyla piyasalarda rekabeti olumsuz yönde etkileyebilmeleri nedeniyle, rekabet hukukunun da ilgi alanına girmektedir.

    Rekabet hukukunda birleĢmeler hukuki değil, ekonomik bir kavram olarak ele alınmaktadır. Bir birleĢme veya devralma iĢleminin yoğunlaĢma olarak kabul edilmesi için; birleĢme iĢlemlerinde taraf teĢebbüslerin bağımsız olması, yani aynı ekonomik bütünlük içinde bulunmaması; devralma iĢleminde ise bir teĢebbüsün diğer bir teĢebbüs üzerinde kontrolü ele geçirmesi gerekmektedir.

    Ortaklık el değiĢtirmelerinin, üretim ve pazarlama sürecindeki etkileri, tekelleĢme üzerindeki belirleyici rolleri ve yabancı sermayenin ülkeye gelme yollarından birisi olması gibi nedenlerle de, ülke ekonomisi bakımından büyük önemi bulunmaktadır (Manavgat 1997, 2).

    Rekabet hukukunda kontrol değiĢikliğine yol açmayan iĢlemler yoğunlaĢma olarak kabul edilmemektedir. Dolayısıyla yoğunlaĢma değerlendirmelerinde ilk olarak, teĢebbüslerin kontrolünde meydana gelen yapısal değiĢikliklerin incelenmesi önem kazanmaktadır. Bu çerçevede kontrolün değiĢip değiĢmediğinin, dolayısıyla rekabet hukuku anlamında bir yoğunlaĢma iĢleminin gerçekleĢip gerçekleĢmediğinin belirlenmesi sorunu ortaya çıkmaktadır.

    YoğunlaĢma iĢlemlerinde kontrolün elde edilmesi, çeĢitli etkenlerin gerçekleĢmesi yoluyla ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle kontrolün ne anlama

    geldiği ve hangi araçlarla elde edildiğinin belirlenmesi büyük önem taĢımaktadır.

    Rekabet Kurulu‟nun (“RK”) birleĢme ve devralma kararlarında, kontrol unsurunun değiĢik Ģekillerde ele alındığı gözlenmekte, bu nitelikteki kararların sayıca çokluğu kontrol kavramının önemini ve yaygınlığını ortaya koymaktadır.

    RK‟ye yapılan baĢvurulardan, kontrolün el değiĢtirmediği birleĢme ve devralma iĢlemlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (“RKHK”) kapsamı dıĢında kaldığının, teĢebbüslerce yeterince bilinmediği görülmektedir. Bu nedenle yapılan baĢvurular RK‟nın iĢ yükünü gereksiz yere artırabilmektedir. Ayrıca kontrol değiĢikliğinin fark edilmemesi ya da açıkça tespit edilememesi nedenleriyle izin baĢvurusu yapılmadığında, izne tabi bir yoğunlaĢma iĢlemi hukuken geçersiz olmaktadır.

    Bu çerçevede, bu çalıĢmanın amacı, yoğunlaĢmaların temel kavramı olan kontrol unsurunu ve buna iliĢkin düzenlemeleri inceleyerek, hangi etkenlerin kontrol değiĢikliğine yol açtığını irdelemeye çalıĢmaktır. Bu amaç doğrultusunda

    kontrol kavramı, kontrol araçları ve kontrol çeĢitleri ile mevzuatta kontrol değiĢikliği sonucunu doğuran düzenlemeler incelecektir.

    Avrupa Topluluğu (“AT”) Rekabet Hukuku Türk Rekabet Hukukuna

    mehaz teĢkil ettiğinden, bu çalıĢmada AT ve Türk rekabet hukukunda

    yoğunlaĢmalarda kontrol unsuruna iliĢkin düzenlemeler karĢılaĢtırmalı olarak ele alınacaktır. Son yıllarda Türkiye‟de anonim ortaklıklarda ortak sayısının artmasıyla, halka açılma yoluna yaygın bir Ģekilde gidilmektedir. Bu nitelikteki ortaklıklarda kontrol kavramı ayrı bir önem kazanmaktadır. Bu nedenle Türk Hukukundaki, özellikle Türk Ticaret Kanunu ve Sermaye Piyasası Kanunu açısından, teĢebbüslerdeki kontrolün tespitinde belirleyici olan etkenler ile ilgili diğer Kanunlar da ayrıca değerlendirilecektir.

    ÇalıĢmamız temel olarak beĢ bölümden oluĢmaktadır. Birinci bölümde yoğunlaĢmalar genel olarak değerlendirilecek, ikinci bölümde yoğunlaĢmalar ve kontrol kavramına iliĢkin tanımlamalar ile kontrol araçları ele alınacak, üçüncü bölümde kontrol unsurunun iki türü olan “tek baĢına kontrol” ve “ortak kontrol” incelenecek, dördüncü bölümde kontrolün özel durumları değerlendirilecek, beĢinci bölümde ise Türk hukukundaki kontrol değiĢikliği sonucunu doğuran düzenlemeler ele alınarak sonuca ulaĢılmaya çalıĢılacaktır.

BÖLÜM 1

    YOĞUNLAġMALARIN DENETĠMĠ

    ĠLE ĠLGĠLĠ NORMLAR

    Ticari hayatta faaliyet gösteren teĢebbüsler, karlarını artırmak, daha verimli olmak veya piyasadaki konumlarını sağlamlaĢtırmak gibi çok çeĢitli amaçlarla, baĢka teĢebbüs veya teĢebbüslerle kalıcı olarak bir araya gelmektedirler. Ayrıca son yıllarda ortaya çıkan küreselleĢme ve bunun getirdiği küresel rekabet olgusu, teĢebbüsleri, çetin rekabet koĢullarına dayanabilmek amacıyla bir araya gelmeye zorlamakta ve bunun sonucu olarak pek çok

    sektörde, Ģirket birleĢmeleri ve benzeri kurumsal birliktelikler yoğun olarak yaĢanmaktadır (Sanlı 2000, 314).

    Bu birliktelikler, nitelikleri itibarıyla yatay, dikey ve aykırı yoğunlaĢmalar olmak üzere üç Ģekilde ortaya çıkabilmektedir: Yatay yoğunlaĢmalar aynı üretim

    aĢamasındaki, rakip teĢebbüsler arasında; dikey yoğunlaĢmalar farklı üretim

    aĢamalarında bulunan teĢebbüsler arasında; aykırı yoğunlaĢmalar ise farklı

    pazarlarda bulunan teĢebbüsler arasında meydana gelmektedir.

    Dünyadaki geliĢime paralel olarak yoğunlaĢma süreci, son yıllarda ülkemizde de yaygın bir Ģekilde görülmektedir. Rekabet Kurumu teĢkilatının oluĢturulduğu 05.11.1997 tarihi ile 30.09.2001 tarihleri arasında, RK‟ye 12'si özelleĢtirme kapsamında olmak üzere toplam 315 adet birleĢme ve devralma 1baĢvurusu yapılmıĢtır. Bu tarih itibarıyla 315 baĢvurunun 308 adeti karara bağlanmıĢ olup, 7 tanesinin incelemesi devam etmektedir. Karara bağlanan 308 baĢvurunun, 156‟sı RKHK kapsamı dıĢında bulunmuĢ, 150'sine izin verilmiĢ, 2‟sine ise izin verilmemiĢtir. Görüldüğü gibi kapsam dıĢı dosyalar toplam baĢvuruların yarısından fazlasını oluĢturmaktadır. Bunların büyük çoğunluğunu da “kontrolün el değiĢtirmemesi” nedeniyle RKHK kapsamı dıĢında olduğu 2tespit edilen baĢvurular oluĢturmaktadır.

     1 Kaynak: Rekabet Kurumu. 2 RK’nın birleşme devralma kararlarında, kontrolün el değiştirmesi sonucunu doğuran, ancak 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirlenen eşiklerin altında kalan başvurular için de “kapsam dışı”

Report this document

For any questions or suggestions please email
cust-service@docsford.com