DOC

Explanatory Memorandum to the Carers Measure

By Joshua Cunningham,2014-08-09 04:00
14 views 0
Explanatory Memorandum to the Carers Measure

Memorandwm Esboniadol ar y Mesur Arfaethedig ynghylch

    Strategaethau ar gyfer Gofalwyr (Cymru)

    Mae'r Memorandwm Esboniadol hwn wedi cael ei baratoi gan Adran Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol Llywodraeth Cynulliad Cymru a chaiff ei gyflwyno ger bron Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

    Datganiad yr Aelod

    Yn fy marn i byddai darpariaethau’r Mesur Arfaethedig ynghylch Strategaethau ar gyfer Gofalwyr (Cymru), a gyflwynwyd gennyf fi ar 25 Ionawr 2010, o fewn cymhwysedd deddfwriaethol Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Mrs Gwenda Thomas AC

    Y Dirprwy Weinidog dros Wasanaethau Cymdeithasol

    Yr Aelod Cynulliad sy'n gyfrifol am y Mesur Arfaethedig 25 Ionawr 2010

GPM-14-EM-S1 1

Cynnwys

RHAN 1 - Cefndir a Diben y Mesur Arfaethedig

    1. Disgrifiad

    2. Y cefndir deddfwriaethol

    3. Diben y ddeddfwriaeth a’r effaith y bwriedir iddi ei chael

    4. Ymgynghori

    5. Pŵer i wneud is-ddeddfwriaeth

    6. Asesiad Effaith Rheoleiddiol

    RHAN 2 - Asesiad Effaith Rheoleiddiol

    7. Opsiynau

    8. Costau a Manteision

    9. Asesu’r Gystadleuaeth

    10. Adolygu ar ôl gweithredu

    ATODIAD 1 - Nodiadau Esboniadol GPM-14-EM-S1 2

RHAN 1 Cefndir a Diben y Mesur Arfaethedig

    . Disgrifiad 1

    1.1 Diben y Mesur hwn yw galluogi'r Cynulliad Cenedlaethol i ddeddfu i gyflwyno gofyniad newydd ar y GIG ac Awdurdodau Lleol yng Nghymru ("yr awdurdodau perthnasol") i weithio mewn partneriaeth i baratoi, cyhoeddi a gweithredu strategaeth ar y cyd mewn perthynas â gofalwyr.

    1.2 Bydd y strategaeth yn darparu ar gyfer darparu gwybodaeth a chyngor i ofalwyr ac ar gyfer ymgynghori effeithiol gan yr awdurdodau perthnasol â gofalwyr wrth wneud penderfyniadau am ddarparu gwasanaethau i ofalwyr neu i'r person y gofelir amdano, neu ar gyfer y naill neu'r llall ohonynt.

GPM-14-EM-S1 3

2. Y cefndir deddfwriaethol

    2.1 Mae'r pŵer i wneud y Mesur hwn i'w gael yn adran 93 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (c.32). Mae cymhwysedd Cynulliad Cenedlaethol Cymru i ddeddfu ar y mater hwn i'w gael ym mater 15.9 ym Maes 15 o Atodlen 5 i'r Ddeddf. Ychwanegwyd mater 15.9 gan Orchymyn Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cymhwysedd Deddfwriaethol) (Lles Cymdeithasol) 2009 (OS 2009/3010) ac mae'n caniatáu i Gynulliad Cenedlaethol Cymru ddarparu ynghylch y canlynol:

Matter 15.9

“Supporting the provision of care by carers and promoting the well-being of

    carers.

    This matter includes (but is not limited to) social care services to help carers.

     individuals who provide or intend to provide a In this matter “carers” means

    substantial amount of care on a regular basis for

    (a) a child with a physical or mental impairment, or

    (b) an individual aged 18 or over

    but it does not include individuals who provide or intend to provide care

    (a) by virtue of a contract of employment or other contract with

    any person, or

    (b) as a volunteer for a body (whether or not incorporated). Under the heading “Interpretation of this field”, in the definition of “social care

    services”, after “non-residential care services;” insert “information,”.

    2.2 Ystyr y term "gwasanaethau gofal cymdeithasol" ("social care services"), fel y'i diffiniwyd gan Orchymyn Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cymhwysedd Deddfwriaethol) (Lles Cymdeithasol a Meysydd Eraill) 2008 (OS 2008/3132) yw:

     “any of the following provided in connection with the well-being of any person: residential or non-residential care services; advice, counselling or advocacy services; financial or any other assistance”.

2.3 Mewnosododd OS 2009/3010 y gair “information” yn y diffinad hwn.

    2.4 Ystyr y term "llesiant" ("well-being"), fel y'i diffiniwyd gan OS 2008/3132 yw:

     “Well-being”, in relation to individuals, means well-being so far as

    relating to any of the following-

GPM-14-EM-S1 4

    (a) health and emotional well-being;

    (b) protection from harm and neglect;

    (c) education, training and recreation;

    (d) the contribution made by them to society;

    (e) social and economic well-being;

    (f) securing their rights;

    GPM-14-EM-S1 5

3. Diben y ddeddfwriaeth a’r effaith y bwriedir iddi ei chael

Cefndir

    3.1 Dangosodd Cyfrifiad 2001 yng Nghymru a Lloegr bod gan Gymru gyfran uwch o ofalwyr nag unrhyw rhanbarth yn Lloegr (11.7 y cant, neu 341,000 o ofalwyr) a'r gyfran uchaf o bobl sydd â salwch cyfyngus hirdymor (23.3 y cant). Hefyd, dangosodd y Cyfrifiad mai 9.2 y cant oedd lefel y salwch ac anabledd parhaol yn y boblogaeth 16-74 oed sy'n economaidd anweithgar yng Nghymru. Mae hynny'n uwch nag unrhyw ranbarth yn Lloegr.

    3.2 Ar hyn o bryd, mae gofalwyr di-dâl yn darparu tua 70% o'r gofal yn y gymuned. Serch hynny, y rhagolygon o ran newidiadau demograffig yw y bydd y boblogaeth yn heneiddio ac y bydd cyfraddau geni yn gostwng. Byddai hynny'n golygu bod nifer y bobl allai fod yn ofalwyr, o'i gymharu â'r niferoedd a fydd angen gofal, yn debygol o ostwng dros y tymor canolig. Mae lliniaru ar effeithiau'r newidiadau demograffig hyn yn gofyn am rychwant o fesurau penodol i gefnogi gofalwyr yn eu rôl ofalu ac i'w helpu i gynnal eu hiechyd a'u llesiant eu hunain.

    3.3 Mae gwaith ymchwil wedi tynnu sylw at yr angen i sicrhau bod gan

    ofalwyr yr wybodaeth iawn ar yr adeg iawn i'w cefnogi yn eu rôl ofalu. Yn benodol, mae angen i'r wybodaeth i ofalwyr fod yn hygyrch, yn berthnasol ac yn ffeithiol gywir. Mae'r mathau o wybodaeth y gellid bod ei hangen ar ofalwyr yn debyg o amrywio. Gallai gynnwys y prognosis ar gyfer y person y gofelir amdano a gwybodaeth am gynllunio gofal ar ei gyfer; gwybodaeth am reoli meddyginiaethau; gwybodaeth am godi a chludo'n ddiogel; gwybodaeth am hawliau, gan gynnwys yr hawl am asesiad gofalwyr; gwybodaeth am y gwasanaethau cymdeithasol neu gymorth GIG a allai fod ar gael; gwybodaeth am y cymorth ariannol a allai fod ar gael; gwybodaeth am ddarpariaethau cyflogaeth, gan gynnwys trefniadau gweithio hyblyg; a gwybodaeth am grwpiau cefnogaeth.

    3.4 Mae'r ddeddfwriaeth gyfredol mewn perthynas â gofalwyr yn canolbwyntio'n bennaf ar bwerau a dyletswyddau awdurdodau statudol. Yn ogystal â hyn mae gan Lywodraeth Cynulliad Cymru amryw o bwerau i arolygu a rheoleiddio gwasanaethau cymdeithasol awdurdodau lleol, a dyroddi canllawiau statudol ar eu cyfer. Er gwaethaf hyn, mae ymgyngoriadau â gofalwyr, sefydliadau gofalwyr ac eraill wedi tynnu sylw at fylchau yn y gwasanaethau a ddarperir. Er y ceir arferion da mewn sawl rhan o Gymru, mae rhai meysydd allweddol nad eir i'r afael â hwy yn gyson, i'r safon y byddem yn ei ddisgwyl, o hyd. Mae'r rhain yn cynnwys materion fel darparu gwybodaeth hygyrch, berthnasol, diweddar a phrydlon, ac ymgynghoriad effeithiol gan y Gwasanaeth Iechyd ac asiantaethau eraill â gofalwyr fel partneriaid.

GPM-14-EM-S1 6

    3. 5 Mae'r fframwaith deddfwriaethol cyfredol mewn perthynas â gofalwyr yn canolbwyntio'n bennaf ar bwerau a dyletswyddau awdurdodau statudol. Mae'n cynnwys:

    ; Deddf Personau Anabl (Gwasanaethau, Ymgynghori a

    Chynrychioli) 1986

    Mae hon yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ystyried gallu'r

    gofalwr i ddarparu, neu i barhau i ddarparu, gofal wrth iddynt

    benderfynu pa wasanaethau i'w darparu i'r person anabl.

    ; Deddf Gofalwyr (Cydnabyddiaeth a Gwasanaethau) 1995

    Mae hon yn cynnwys y cyfrifoldebau statudol craidd ac yn ei gwneud

    yn ofynnol i awdurdodau lleol wneud asesiad o allu gofalwr i ddarparu

    gofal ac i barhau i'w ddarparu, os yw'r gofalwr yn gofyn am hynny,

    adeg asesu'r person y mae'n gofalu amdano.

    ; Deddf Gofalwyr a Phlant Anabl 2000

    Mae hon yn estyn darpariaethau Deddf 1995 i alluogi awdurdod lleol i

    ymgymryd ag asesiad ar wahân o anghenion gofalwr ac i gyflenwi

    gwasanaethau (neu daliadau uniongyrchol) yn uniongyrchol i ofalwyr ar

    ôl asesiad.

    ; Deddf Gofalwyr (Cyfleoedd Cyfartal) 2004

    Mae hon yn gosod dyletswydd ar awdurdodau lleol i hysbysu gofalwyr

    o'u hawl i gael asesiad, ac yn ei gwneud yn ofynnol iddynt bwyso a

    mesur yn eu hasesiadau o ofalwyr a yw'r gofalwr yn gweithio neu'n

    ymgymryd ag addysg, hyfforddiant neu unrhyw weithgaredd hamdden.

    Mae'n darparu hefyd ar gyfer cydweithredu gwell rhwng asiantaethau

    statudol wrth gynllunio a darparu gwasanaethau i ofalwyr.

    ; Deddf Gwaith a Theuluoedd 2006

    Daeth hon i rym yng Nghymru ym mis Ebrill 2007. Mae'n ei gwneud yn

    ofynnol i gyflogwyr ystyried ceisiadau oddi wrth bobl sydd â

    chyfrifoldebau gofalu am gael gweithio'n hyblyg.

    ; Deddf Plant a Phobl Ifanc 2008

    Bydd hon yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol wneud trefniadau

    digonol i ddarparu seibiannau byr ar gyfer gofalwyr plant anabl.

    3.6 Yn ychwanegol, mae gan Lywodraeth Cynulliad Cymru rychwant o bwerau i arolygu a rheoleiddio gwasanaethau awdurdodau lleol a dyroddi canllawiau statudol mewn cysylltiad â hwy o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol Awdurdodau Lleol 1970, Deddf Safonau Gofal 2000 a Deddf Iechyd a Gofal Cymdeithasol (Iechyd Cymunedol a Safonau Cymunedol) 2003. Mae ganddi bwerau hefyd i gyfarwyddo'r GIG o dan Ddeddf y Gwasanaethau Iechyd Gwladol (Cymru) 2006.

    GPM-14-EM-S1 7

    3.7 Er gwaethaf y fframwaith presennol hwn o ddeddfwriaeth a chanllawiau, nodwyd drwy ymgyngoriadau â gofalwyr, sefydliadau gofalwyr ac eraill fod bylchau yn y gwasanaethau a ddarperir a'r rheini'n fylchau nad oes modd mynd i'r afael â hwy ar hyn o bryd. Mae hyn yn dangos nad yw'r fframwaith cyfredol o ran deddfwriaeth a chanllawiau yng Nghymru wedi bod yn ddigon i sicrhau bod amcanion polisi Llywodraeth Cynulliad Cymru ynghylch gofalwyr yn cael y flaenoriaeth angenrheidiol, er mwyn mynd i'r afael yn effeithiol â'r bylchau a'r anghysondebau hyn yn y gwasanaethau a ddarperir. Felly, roedd rhaglen lywodraethu Llywodraeth y Cynulliad, “Cymru'n Un”, yn cynnwys ymrwymiad i baratoi deddfwriaeth newydd ynghylch gofalwyr yn hytrach na dibynnu ar y dulliau atgyfnerthu presennol yn unig, megis mesurau perfformiad ac arolygu, cymelliadau ariannol neu bwerau cyfarwyddo.

Effaith fwriedig y Mesur

    3.8 Bwriad cyffredinol y Mesur arfaethedig yw gwella bywydau gofalwyr yn y meysydd allweddol canlynol:

    ; sicrhau bod gan ofalwyr yr wybodaeth iawn ar yr adeg iawn i'w cefnogi

    yn eu rôl ofalu. Tanlinellodd Strategaeth Cynhalwyr Cymru - Cynllun

    Gweithredu (2000) fod angen darparu i ofalwyr wybodaeth hawdd ei

    chael, perthnasol a ffeithiol gywir, yn ogystal â chydnabod yr angen am

    olwg tymor hwy ar anghenion gofalwyr o ran gwybodaeth. Byddai'r

    math o wybodaeth y gall fod angen amdani ar ofalwyr yn cynnwys

    gwybodaeth am fudd-daliadau; gwybodaeth am ddarpariaethau ym

    maes cyflogaeth, gan gynnwys gweithio oriau hyblyg; gwybodaeth am

    yr hawl i gael asesiad o anghenion; gwybodaeth am y gwasanaethau

    cymdeithasol sydd ar gael iddynt; gwybodaeth am gynllunio gofal ar

    gyfer y person y gofelir amdano ac am reoli ei feddyginiaethau;

    gwybodaeth am ei drafod a'i godi'n ddiogel; a gwybodaeth am faterion

    eraill sy'n ymwneud â gofal y person y gofelir amdano.

    ; sicrhau bod asiantaethau statudol yn ymgynghori'n briodol â gofalwyr

    fel partneriaid yn y gofal a ddarperir, gan eu cynnwys ar bob lefel o'r

    gwaith asesu, cyflawni a gwerthuso'r trefniadau gofal.

    3.9 Byddai'r Mesur arfaethedig yn galluogi Gweinidogion Cymru, drwy Orchymyn, i osod dyletswydd ar "awdurdodau perthnasol" i baratoi a chyhoeddi strategaeth yn nodi sut y byddant yn cydweithio i ddarparu gwybodaeth briodol a chyngor priodol i ofalwyr.

3.10 Y diffiniad o awdurdodau perthnasol yw:

    (a) unrhyw Fwrdd Iechyd Lleol a sefydlwyd o dan adran 11 o Ddeddf y

    Gwasanaethau Iechyd Gwladol (Cymru) 2006;

    (b) unrhyw ymddiriedolaeth GIG a sefydlwyd o dan adran 18 o'r Ddeddf

    honno;

    GPM-14-EM-S1 8

    (c) unrhyw Awdurdod Iechyd Arbennig a sefydlwyd o dan adran 22 o'r

    Ddeddf honno;

    (d) unrhyw gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol.

    3.11 Mae'r Mesur arfaethedig yn gosod dyletswydd ar bob awdurdod perthnasol sy'n gyfrifol am baratoi a chyhoeddi strategaeth, i'w gweithredu.

    3.12 Caiff gwybodaeth briodol a chyngor priodol eu diffinio yn y Mesur arfaethedig fel gwybodaeth a chyngor sy'n debyg o fod o ddiddordeb neu o fudd i ofalwyr yn eu rôl ofalu, neu i'r person y gofelir amdano. Byddai Gweinidogion Cymru yn gallu gwneud darpariaethau pellach mewn rheoliadau ynghylch natur gwybodaeth briodol a chyngor priodol, yn ôl y gofyn. Mae'r Mesur arfaethedig yn darparu y dylid darparu'r wybodaeth a'r cyngor hwn yn ddi-dâl.

    3.13 Byddai'r Mesur arfaethedig hefyd yn galluogi Gweinidogion Cymru, drwy reoliadau, i'w gwneud yn ofynnol i awdurdodau sicrhau eu bod yn ymgynghori â'r gofalwr wrth benderfynu pa wasanaethau i'w darparu i ofalwr neu i'r person y gofelir amdano, neu ar gyfer y naill neu'r llall ohonynt. Byddai hefyd yn galluogi ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau sicrhau eu bod yn ymgynghori â gofalwyr cyn gwneud penderfyniadau mwy cyffredinol ynghylch gwasanaethau a ddarperir i ofalwyr neu i'r person y gofelir amdano, neu ar gyfer y naill neu'r llall ohonynt. Byddai Gweinidogion Cymru yn gallu gwneud darpariaeth, drwy gyfrwng rheoliadau, yn pennu'r camau y mae'n rhaid i awdurdodau eu cymryd wrth ymgynghori â gofalwyr, neu'r camau y gallant eu cymryd.

    3.14 Bydd y Mesur arfaethedig yn caniatáu i ddarpariaeth fanwl gael ei nodi mewn rheoliadau ar gyfer paratoi a chyhoeddi'r strategaethau. Bydd yn darparu pŵer i Weinidogion Cymru i wneud rheoliadau ynghylch y canlynol:

    (a) y gwasanaethau y mae'r ddyletswydd i baratoi strategaeth yn gymwys

    iddynt;

    (b) y materion sydd i'w trin yn y strategaeth;

    (c) sut a phryd y mae'r strategaeth i'w chyhoeddi;

    (d) adolygu'r strategaeth yn gyson (gan gynnwys pennu cyfnod y mae'n

    rhaid adolygu neu amnewid y strategaeth ar ei ôl);

    (e) yr ymgynghori y mae'n rhaid ymgymryd ag ef cyn paratoi, gweithredu

    neu adolygu'r strategaeth, neu wrth wneud hynny;

    (f) trefniadau i fonitro a gwerthuso'r broses o weithredu'r strategaeth;

    3.15 Byddai modd i Weinidogion Cymru ddynodi, ar gyfer pob strategaeth, gorff GIG yn awdurdod arweiniol at ddibenion cydlynu a goruchwylio gwaith paratoi a chyhoeddi'r strategaeth, a chydlynu a goruchwylio unrhyw adolygiad dilynol ohoni.

    3.16 Hefyd, byddai'r Mesur arfaethedig yn gosod dyletswydd ar yr awdurdod arweiniol neu, pan nad oes awdurdod wedi ei bennu i arwain, yr awdurdodau cyfrifol yn gweithredu ar y cyd, i gyflwyno'r strategaeth i Weinidogion Cymru. Wedyn, byddai gofyn i Weinidogion Cymru hysbysu'r awdurdodau cyfrifol eu GPM-14-EM-S1 9

    bod yn fodlon â'r strategaeth ddrafft neu, os nad oeddent yn fodlon, rhoi pa gyfarwyddiadau bynnag sydd eu hangen i'r awdurdodau er mwyn sicrhau bod y strategaeth yn cydymffurfio â'u gofynion.

Ffiniau Tiriogaethol

    3.17 Dim ond i Gymru y mae'r Mesur hwn yn gymwys. Mae'r cyfyngiad ynghylch swyddogaethau, ac eithrio o ran Cymru, yn golygu na fyddai'r Mesur hwn yn galluogi'r Cynulliad i roi swyddogaethau nad ydynt yn ymwneud â Chymru i Weinidogion Cymru, awdurdodau lleol Cymru nac unrhyw awdurdod cyhoeddus arall.

Cychwyn

    3. 18 Daw'r Mesur hwn i rym yn unol â darpariaeth a wnaed gan Weinidogion Cymru drwy orchymyn.

GPM-14-EM-S1 10

Report this document

For any questions or suggestions please email
cust-service@docsford.com